دانشگاه علوم پزشکی تهران سالانه به‌طور نسبی میزبان حدود ۷۰ درصد از ۱۰۰ نفر نخست کنکور است؛ آماری که به گفته دکتر باقر لاریجانی، رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم این دانشگاه، اهمیت برنامه‌ریزی برای شناسایی، پرورش و نگهداشت استعدادهای درخشان را دوچندان می‌کند. او تأکید دارد که جذب دانشجویان برتر به‌تنهایی برای تضمین پیشرفت علمی کافی نیست و دانشگاه باید زمینه رشد پژوهشی، مدیریتی و حرفه‌ای این افراد را فراهم کند.
این موضوع در آیین تجلیل از نخبگان و استعدادهای برتر دانشگاه علوم پزشکی تهران و در سخنرانی با عنوان «نخبگان؛ رکن اصلی توسعه جوامع» مطرح شد. لاریجانی در این مراسم، با اشاره به تجربه دانشگاه‌ها و کشورهای پیشرو، بر ضرورت حرکت از شناسایی استعدادهای برتر به سمت تربیت دانشمندان مسئله‌محور، رهبران علمی و مدیران تحول‌آفرین تأکید کرد.
دانشگاه علوم پزشکی تهران و جذب رتبه‌های برتر کنکور
به گزارش ایسنا به نقل از دانشگاه علوم پزشکی تهران، دکتر باقر لاریجانی در مراسم تجلیل از نخبگان دانشگاه گفت که این دانشگاه در سال‌های مختلف به‌طور نسبی حدود ۷۰ درصد از ۱۰۰ نفر نخست کنکور را جذب کرده است. به گفته او، برخورداری از چنین ظرفیتی مسئولیت دانشگاه را برای برنامه‌ریزی درباره آینده علمی این دانشجویان افزایش می‌دهد.
لاریجانی با اشاره به جایگاه دانشجویان ممتاز در پیشرفت دانشگاه‌ها اظهار داشت که دانشگاه‌های معتبر جهان برای انتخاب استادان و دانشجویان و همچنین مسیر آینده آنان سیاست‌های مشخصی دارند. از این رو، دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز باید با برنامه‌ریزی منسجم، فرصت‌های لازم برای رشد علمی، پژوهشی، مدیریتی و اجتماعی استعدادهای برتر را فراهم کند.
او تأکید کرد که پذیرش دانشجویان ممتاز، تنها نخستین مرحله در مسیر توسعه سرمایه انسانی است. آنچه در ادامه اهمیت دارد، توانایی دانشگاه در شناسایی ظرفیت‌های علمی، ایجاد انگیزه، هدایت استعدادها و فراهم کردن فرصت اثرگذاری آن‌هاست. بر این اساس، جذب رتبه‌های برتر زمانی می‌تواند به پیشرفت پایدار منجر شود که با حمایت هدفمند و برنامه‌های توسعه فردی همراه باشد.
چرا حمایت از استعدادهای درخشان اهمیت دارد؟
به اعتقاد لاریجانی، بخش قابل‌توجهی از تحولات علمی دانشگاه‌ها به نقش استادان و دانشجویان برجسته وابسته است. او با اشاره به تأثیر گروه‌های ممتاز در آینده علمی دانشگاه‌ها گفت که ۱۰ درصد نخست استادان می‌توانند در حرکت دانشگاه نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشند و ۱۰ درصد بالای استعدادهای درخشان نیز ظرفیت تغییر آینده علم کشور را دارند.
این دیدگاه بر اهمیت ایجاد سازوکارهایی تأکید می‌کند که استعدادهای فردی را به توان علمی و اجتماعی قابل استفاده تبدیل کنند. وجود دانشجویان ممتاز، بدون فراهم بودن امکانات پژوهشی، راهنمایی تخصصی و مسیر روشن رشد، لزوماً به دستاوردهای علمی بیشتر منجر نمی‌شود.
رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران، شناسایی ظرفیت‌های علمی، ایجاد نظام راهنمایی و منتورینگ، اختصاص گرنت‌های رقابتی، فراهم کردن زمان مناسب برای پژوهش، ارزیابی میزان اثرگذاری و طراحی مسیر رشد حرفه‌ای را از جمله اقدام‌های مورد نیاز برای حمایت از نخبگان برشمرد.
بر اساس این رویکرد، دانشگاه باید علاوه بر پذیرش دانشجویان مستعد، شرایطی ایجاد کند که آنان بتوانند توانایی‌های خود را در فعالیت‌های علمی، پژوهشی و حرفه‌ای توسعه دهند و در حل مسائل دانشگاه و جامعه نقش داشته باشند.
حکمرانی اثربخش به مشارکت نخبگان نیاز دارد
لاریجانی در بخش دیگری از سخنان خود به ارتباط میان حکمرانی و توسعه نخبگانی پرداخت و گفت که نظام حکمرانی باید امکان استفاده از توانایی افراد برجسته را در تصمیم‌گیری‌ها و سیاست‌گذاری‌های کلان فراهم کند. به گفته او، نخبگان می‌توانند در تحقق حاکمیت قانون، عدالت، وفاق و کارآمدی نقش مؤثری داشته باشند.
او همچنین تأکید کرد که مفهوم نخبه نباید تنها به دانشمندان و متخصصان دانشگاهی محدود شود. از نگاه وی، توسعه پایدار به حضور و همکاری گروه‌های مختلفی از نخبگان، از جمله متخصصان علمی و فنی، مدیران سیاسی و اداری و فعالان اقتصادی و کارآفرین نیاز دارد.
لاریجانی افزود که افراد توانمند در جایگاه‌های تصمیم‌گیری می‌توانند در شرایط دشوار مسیر یک سازمان یا مجموعه بزرگ را تغییر دهند. بر همین اساس، به‌کارگیری افراد شایسته در موقعیت‌های متناسب با توانایی‌هایشان یکی از موضوعات مهم در نظام حکمرانی و مدیریت کشور است.
نخبه‌پروری باید از مدرسه آغاز شود
رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران، پرورش استعدادهای درخشان را فرایندی مستمر دانست که باید از دوران دانش‌آموزی آغاز شود و در دانشگاه و محیط کار ادامه یابد.
به گفته او، شناسایی و پرورش استعدادهای برجسته به سازوکارهای تخصصی نیاز دارد و نمی‌توان این فرایند را به یک مقطع تحصیلی یا مرحله‌ای کوتاه محدود کرد. پس از شناسایی استعدادها، باید با آموزش مناسب، حمایت هدفمند و ایجاد انگیزه، امکان رشد و فعالیت مؤثر آن‌ها فراهم شود.
این فرایند پس از ورود افراد به دانشگاه نیز پایان نمی‌یابد. دانشجویان مستعد برای توسعه توانایی‌های خود به فرصت‌های آموزشی و پژوهشی، راهنمایی استادان و مسیر حرفه‌ای روشن نیاز دارند. در مرحله اشتغال نیز قرار گرفتن افراد در جایگاه مناسب می‌تواند به استفاده بهتر از ظرفیت‌های علمی و تخصصی آنان کمک کند.
لاریجانی همچنین بر ضرورت ایجاد محیطی پایدار، شایسته‌محور و قابل پیش‌بینی برای فعالیت نخبگان تأکید کرد. او با اشاره به رقابت جهانی برای جذب سرمایه انسانی، نگهداشت استعدادهای درخشان و فراهم کردن زمینه پیشرفت آنان در داخل کشور را از مسئولیت‌های مهم نظام دانشگاهی دانست.
تجربه دانشگاه‌های برتر جهان در پرورش نخبگان
لاریجانی در سخنان خود، تجربه دانشگاه‌های پیشرو بین‌المللی از جمله جانز هاپکینز، هاروارد، استنفورد، کمبریج، آکسفورد و دانشگاه ملی سنگاپور را مورد اشاره قرار داد. به گفته او، این دانشگاه‌ها متناسب با مأموریت علمی و نیازهای جامعه، سیاست‌ها و برنامه‌هایی برای شناسایی، پرورش و به‌کارگیری استعدادهای ممتاز دارند.
از جمله ابزارهای مورد توجه در این تجربه‌ها می‌توان به پژوهش‌های ساختارمند، حمایت مالی از پژوهشگران جوان، منتورینگ بلندمدت، اختصاص زمان حفاظت‌شده برای فعالیت پژوهشی و طراحی مسیرهای حرفه‌ای برای دانشجویان و پژوهشگران اشاره کرد.
او همچنین به تجربه کشورهای آمریکا، آلمان، ژاپن و کره جنوبی پرداخت. در توضیح این تجربه‌ها، پیوند دانشگاه‌ها با دولت و صنعت، فعالیت مؤسسات پژوهشی، توسعه آموزش حرفه‌ای و هماهنگی میان مراکز علمی، نهادهای دولتی و بنگاه‌های اقتصادی از جمله عوامل مؤثر در بهره‌گیری از ظرفیت نخبگان عنوان شد.
به گفته لاریجانی، وجه مشترک تجربه‌های موفق جهانی، سرمایه‌گذاری پایدار، شایسته‌گزینی، ثبات نهادی، ارتباط فعالیت‌های علمی با مسائل واقعی جامعه و ایجاد فرصت برای اثرگذاری استعدادهای برتر است. این موارد می‌توانند مبنایی برای بررسی و طراحی برنامه‌های حمایت از نخبگان در دانشگاه‌های کشور باشند.
پیشنهاد تشکیل کمیته‌های تخصصی حمایت از نخبگان
رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران، تشکیل کمیته‌های تخصصی برای شناسایی، حمایت و پرورش استعدادهای درخشان را یکی از پیشنهادهای خود برای تقویت نظام نخبه‌پروری در دانشگاه مطرح کرد.
او با اشاره به وجود سازوکارهای حمایتی برای رسیدگی به برخی مسائل دانشجویان، پیشنهاد داد که کمیته‌های ویژه‌ای نیز برای پیگیری مسیر پیشرفت دانشجویان ممتاز ایجاد شود. این کمیته‌ها می‌توانند برای تسهیل رشد علمی دانشجویان، بررسی امکان تحصیل هم‌زمان در رشته‌های مرتبط و فراهم کردن فرصت‌های ویژه آموزشی، پژوهشی و حرفه‌ای فعالیت کنند.
لاریجانی همچنین بر نقش اعضای هیئت علمی برجسته در تعیین جهت‌گیری‌های علمی و راهبردی دانشگاه تأکید کرد. به گفته او، بهره‌گیری از تجربه و دانش استادان ممتاز می‌تواند به تربیت نسل آینده پژوهشگران و مدیران کمک کند.
نخبگان پزشکی باید مهارت‌های میان‌رشته‌ای داشته باشند
لاریجانی با تأکید بر پیچیدگی مسائل امروز حوزه سلامت، گفت که دانش تخصصی به‌تنهایی برای پاسخ‌گویی به همه چالش‌ها کافی نیست. به اعتقاد او، نخبگان پزشکی باید در کنار تخصص اصلی خود، توانایی‌هایی مانند رهبری، سیاست‌گذاری، کارآفرینی، نوآوری، ارتباط مؤثر و نگاه جامع به مسائل را نیز توسعه دهند.
او توضیح داد که بسیاری از مشکلات نظام سلامت ماهیتی چندبعدی دارند و حل آن‌ها به همکاری میان متخصصان رشته‌های مختلف نیازمند است. بیماری دیابت نمونه‌ای از این مسائل است؛ موضوعی که از نگاه لاریجانی، رسیدگی به آن را نمی‌توان تنها به متخصصان غدد محدود کرد و باید از همکاری تخصص‌های گوناگون برای پیشگیری، درمان و مدیریت پیامدهای اجتماعی بیماری بهره گرفت.
این رویکرد بر اهمیت آموزش میان‌رشته‌ای تأکید دارد. آشنایی با حوزه‌های مکمل می‌تواند به پژوهشگران کمک کند مسائل را از زاویه‌های مختلف بررسی کنند و راهکارهایی متناسب با پیچیدگی‌های واقعی جامعه ارائه دهند.
هوش مصنوعی و ژنتیک در پزشکی آینده
رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران، آشنایی با ژنتیک، هوش مصنوعی و فناوری‌های نوین را از نیازهای متخصصان آینده دانست. به گفته او، پزشکان و پژوهشگران برای پاسخ‌گویی به مسائل جدید سلامت باید بتوانند از ظرفیت دانش‌های نوظهور و همکاری‌های میان‌رشته‌ای استفاده کنند.
لاریجانی با اشاره به تجربه پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم در توسعه همکاری‌های میان‌رشته‌ای، از انتشار کتابی توسط ناشر بین‌المللی اشپرینگر خبر داد. او توضیح داد که رویکرد این اثر نیز بر این اصل استوار است که متخصصان حوزه غدد برای پاسخ‌گویی به مسائل واقعی سلامت نباید تنها به دانش تخصصی خود محدود بمانند.
او تأکید کرد که آموزش میان‌رشته‌ای و توسعه مهارت‌های مکمل باید در برنامه‌های حمایت از استعدادهای درخشان جایگاه داشته باشد. هدف از این رویکرد، آماده‌سازی پژوهشگرانی است که بتوانند فراتر از مرزهای سنتی رشته‌ها فعالیت کنند و در حل مسائل پیچیده کشور نقش داشته باشند.
قانون جهش تولید دانش‌بنیان و تأمین منابع پژوهشی
لاریجانی در بخش دیگری از سخنان خود به ظرفیت‌های قانونی حمایت از پژوهش و نوآوری اشاره کرد و گفت که در کشور اقداماتی برای سامان‌دهی نظام نخبگانی و ایجاد نهادهایی مانند بنیاد ملی نخبگان انجام شده است. با این حال، او بر ضرورت حرکت از فعالیت‌های صرفاً اداری و قانون‌گذاری به سمت اقدامات عملی و اثربخش تأکید کرد.
او قانون جهش تولید دانش‌بنیان را یکی از ظرفیت‌های قابل استفاده برای توسعه همکاری دانشگاه‌ها با شرکت‌ها، نهادهای عمومی و بخش‌های اقتصادی دانست. به گفته وی، بخش‌هایی از ظرفیت این قانون هنوز به‌خوبی شناخته نشده یا مورد استفاده قرار نگرفته است.
لاریجانی اظهار داشت که استفاده از این ظرفیت‌ها می‌تواند به ایجاد منابع مالی تازه برای پژوهش، فناوری و نوآوری کمک کند و وابستگی دانشگاه‌ها به بودجه دولتی را کاهش دهد. فراهم شدن منابع متنوع‌تر، از نگاه او، می‌تواند امکان پیشبرد برنامه‌های علمی و توسعه‌ای را افزایش دهد.
جمع‌بندی: جذب رتبه‌های برتر، آغاز مسیر نخبه‌پروری است
اظهارات رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران نشان می‌دهد که محور اصلی بحث، تنها جذب رتبه‌های برتر کنکور نیست، بلکه چگونگی حمایت از این افراد پس از ورود به دانشگاه است. به گفته لاریجانی، دانشگاه باید با ایجاد فرصت‌های پژوهشی، راهنمایی علمی، حمایت مالی، آموزش میان‌رشته‌ای و مسیرهای حرفه‌ای روشن، شرایط تبدیل استعداد فردی به دستاورد علمی و اجتماعی را فراهم کند.
او همچنین بر نقش نخبگان در حکمرانی، اهمیت شناسایی استعدادها از دوران مدرسه، استفاده از تجربه دانشگاه‌های برتر جهان و بهره‌گیری از ظرفیت‌های قانونی برای تأمین منابع پژوهشی تأکید کرد. از نگاه وی، سرمایه‌گذاری پایدار بر استعدادهای درخشان می‌تواند به ارتقای جایگاه علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران و تقویت نقش آن در تربیت نسل آینده پژوهشگران و رهبران حوزه سلامت کمک کند.
