آیین‌نامه مدیریت رفت‌وآمد کارکنان دستگاه‌های اجرایی با هدف کاهش مصرف سوخت، کنترل ترافیک، کاهش آلودگی هوا و اصلاح الگوی سفرهای روزانه ابلاغ شد. بر اساس این مصوبه که پس از تصویب در هیئت وزیران از سوی معاون اول رئیس‌جمهور به دستگاه‌های اجرایی ابلاغ شده است، کارکنانی که تمام یا بخشی از فعالیت‌هایشان قابلیت انجام غیرحضوری دارد، باید حداقل دو روز در هفته به‌صورت دورکار فعالیت کنند. این آیین‌نامه همچنین دستگاه‌های اجرایی را به توسعه حمل‌ونقل عمومی، سامان‌دهی سرویس‌های رفت‌وآمد، مدیریت استفاده از پارکینگ و کاهش مأموریت‌های حضوری ملزم می‌کند.
هدف اصلی این مصوبه، کاهش وابستگی کارکنان به خودروهای شخصی تک‌سرنشین و افزایش استفاده از روش‌های جایگزین رفت‌وآمد است. دستگاه‌های اجرایی باید با برنامه‌ریزی مشخص، مشارکت کارکنان و استفاده از ظرفیت فناوری‌های ارتباطی، زمینه اجرای این سیاست‌ها را فراهم کنند؛ به‌گونه‌ای که ارائه خدمات عمومی نیز با اختلال مواجه نشود.
هدف‌گذاری سه‌ساله برای کاهش استفاده از خودروی شخصی
بر اساس ماده ۲ آیین‌نامه مدیریت رفت‌وآمد کارکنان، دستگاه‌های اجرایی موظفند با رضایت کارکنان، اطلاعات مرتبط با محل سکونت، شیوه فعلی رفت‌وآمد و امکان دسترسی به حمل‌ونقل عمومی را جمع‌آوری و تحلیل کنند. این اطلاعات باید مبنای تدوین برنامه مدیریت سفر کارکنان قرار گیرد.
مطابق هدف‌گذاری تعیین‌شده در این مصوبه، دستگاه‌های اجرایی باید حداکثر طی سه سال شرایطی فراهم کنند که دست‌کم ۷۰ درصد کارکنان برای رفت‌وآمد به محل کار از روش‌هایی غیر از خودروی شخصی تک‌سرنشین استفاده کنند. بر این اساس، سهم خودروی شخصی تک‌سرنشین در سفرهای کاری روزانه باید به حداکثر ۳۰ درصد برسد.
روش‌های جایگزین مورد تأکید آیین‌نامه عبارت‌اند از:
- پیاده‌روی در مسیرهای مناسب و قابل دسترس
- استفاده از دوچرخه و اسکوتر
- استفاده از وسایل حمل‌ونقل عمومی
- استفاده از خودروهای اشتراکی با حداقل سه سرنشین
- بهره‌گیری از سرویس‌های رفت‌وآمد سازمانی
- استفاده از موتورسیکلت برقی
دستگاه‌های اجرایی همچنین باید در چارچوب اعتبارات مصوب، کارکنانی را که از روش‌های جایگزین خودروی شخصی استفاده می‌کنند، تشویق کنند. فراهم‌کردن زمینه استفاده از تسهیلات خرید وسایل نقلیه کم‌مصرف و برقی نیز با هماهنگی نهادها و شرکت‌های مرتبط در این آیین‌نامه مورد تأکید قرار گرفته است.
دورکاری حداقل دو روز در هفته برای کارکنان واجد شرایط
یکی از مهم‌ترین بخش‌های آیین‌نامه جدید، الزام دستگاه‌های اجرایی به استفاده از ظرفیت دورکاری است. بر اساس ماده ۳، کارکنانی که تمام یا بخشی از فعالیت‌های شغلی آنها قابلیت انجام غیرحضوری دارد، باید در چارچوب آیین‌نامه دورکاری، حداقل دو روز در هفته به‌صورت دورکار فعالیت کنند.
اجرای این حکم باید متناسب با نوع فعالیت هر دستگاه و با برنامه‌ریزی دقیق انجام شود. به بیان دیگر، دورکاری نباید موجب اختلال در پایداری و استمرار ارائه خدمات دستگاه‌های اجرایی شود. بنابراین، نحوه اجرای آن باید به‌گونه‌ای تنظیم شود که ضمن کاهش رفت‌وآمدهای غیرضروری، وظایف سازمانی و خدمات مورد نیاز مردم همچنان به‌صورت مستمر ارائه شوند.
این مصوبه تنها به تعیین تعداد روزهای دورکاری محدود نیست و بر فراهم‌کردن زیرساخت‌های لازم نیز تأکید دارد. دستگاه‌های اجرایی باید بستر امنی برای مدیریت وظایف کارکنان دورکار ایجاد کنند و دسترسی مورد نیاز آنان به سامانه‌های مرتبط را با رعایت الزامات امنیتی و تعیین سطوح دسترسی مجاز فراهم آورند.
وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز طبق این آیین‌نامه موظف است دسترسی کارکنان دورکار به شبکه ملی اطلاعات را تسهیل کند. فراهم‌شدن این دسترسی‌ها می‌تواند اجرای فعالیت‌های غیرحضوری را برای کارکنانی که وظایفشان به حضور فیزیکی وابسته نیست، امکان‌پذیرتر کند.
جایگزینی خودروهای بنزینی سازمانی با خودروهای برقی و هیبریدی
مدیریت مصرف سوخت در ناوگان سازمانی یکی دیگر از محورهای آیین‌نامه مدیریت رفت‌وآمد کارکنان است. بر اساس این مصوبه، دستگاه‌های اجرایی موظفند اقدامات لازم را برای جایگزینی خودروهای سازمانی بنزینی با خودروهای برقی و هیبریدی انجام دهند.
همچنین خرید خودروهای سواری و وانت ساخت داخل باید در چارچوب سقف اعتبارات مصوب و با رعایت ضوابط مربوط صورت گیرد. در این فرآیند، اولویت خرید به ترتیب با خودروهای برقی، هیبریدی، دوگانه‌سوز و در نهایت بنزینی خواهد بود.
این اولویت‌بندی با هدف کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی و حرکت به سمت استفاده از خودروهای کم‌مصرف‌تر در ناوگان دستگاه‌های اجرایی تعیین شده است. البته اجرای خریدها همچنان به رعایت ضوابط و محدودیت‌های اعتباری دستگاه‌ها وابسته خواهد بود.
تعیین یک روز در هفته به‌عنوان روز بدون خودروی شخصی
بر اساس آیین‌نامه جدید، دستگاه‌های اجرایی باید یک روز در هفته را به‌عنوان «روز بدون خودروی شخصی» تعیین کنند و کارکنان را به استفاده از حمل‌ونقل عمومی در این روز تشویق کنند.
در روز تعیین‌شده، پارکینگ دستگاه‌های اجرایی صرفاً برای توقف خودروهای سازمانی قابل استفاده خواهد بود. این اقدام با هدف کاهش ورود خودروهای شخصی به محدوده محل کار و افزایش استفاده از روش‌های جایگزین رفت‌وآمد پیش‌بینی شده است.
اجرای این برنامه در کنار توسعه دورکاری و استفاده از سرویس‌های سازمانی، بخشی از سیاست کلی کاهش سفرهای روزانه با خودروهای تک‌سرنشین محسوب می‌شود. با این حال، نحوه اجرای آن باید در چارچوب مفاد آیین‌نامه و با درنظرگرفتن شرایط فعالیت دستگاه‌ها انجام شود.
سامان‌دهی سرویس رفت‌وآمد کارکنان و مدیریت پارکینگ‌ها
آیین‌نامه مدیریت رفت‌وآمد کارکنان، دستگاه‌های اجرایی را موظف کرده است خدمات سرویس رفت‌وآمد را به شکلی سامان‌دهی کنند که با استفاده از کمترین تعداد خودرو، بیشترین تعداد کارکنان امکان بهره‌مندی از سرویس‌های سازمانی را داشته باشند.
این رویکرد می‌تواند به استفاده بهینه از ظرفیت خودروهای موجود و کاهش تعداد سفرهای جداگانه کارکنان کمک کند. در این زمینه، هماهنگی مسیرها و استفاده مشترک کارکنان از سرویس‌ها از جمله اقداماتی است که می‌تواند در چارچوب برنامه‌های اجرایی دستگاه‌ها مورد توجه قرار گیرد.
همچنین اولویت استفاده از پارکینگ‌های سازمانی باید بر اساس گروه‌های تعیین‌شده در آیین‌نامه مشخص شود. این اولویت شامل افراد دارای شرایط خاص، از جمله افراد دارای معلولیت، بیماران خاص، مادران دارای فرزند شیرخوار، خودروهای سازمانی، خودروهای برقی و اشتراکی و کارکنانی است که امکان استفاده از حمل‌ونقل عمومی را ندارند.
بر اساس این مصوبه، پرداخت کمک‌هزینه رفت‌وآمد نیز صرفاً برای کارکنانی امکان‌پذیر است که از خودروی شخصی یا سازمانی استفاده نمی‌کنند. بنابراین، بهره‌مندی از این کمک‌هزینه به شرایط استفاده از وسیله نقلیه برای رفت‌وآمد وابسته خواهد بود.
کاهش مأموریت‌های حضوری و الزامی‌شدن آموزش‌های مجازی
بخش دیگری از آیین‌نامه به کاهش سفرهای اداری غیرضروری اختصاص دارد. بر اساس این مصوبه، برگزاری مجازی دوره‌های آموزشی کارکنان که نیازی به حضور فیزیکی ندارند، الزامی است. این موضوع با هدف کاهش رفت‌وآمدهای مرتبط با آموزش و استفاده بیشتر از ظرفیت‌های ارتباطی و آموزشی غیرحضوری پیش‌بینی شده است.
همچنین صدور مجوز مأموریت حضوری برای فعالیت‌هایی که قابلیت انجام برخط دارند، ممنوع است. در سایر موارد نیز صدور مأموریت به احراز ضرورت حضور فیزیکی از سوی بالاترین مقام دستگاه اجرایی یا مقام مجاز از طرف وی منوط شده است.
دستگاه‌های اجرایی پیش از صدور مجوز مأموریت باید امکان تجمیع مأموریت‌های مرتبط و کاهش تعداد افراد اعزامی را بررسی کنند. این الزام می‌تواند از تکرار سفرهای مشابه و اعزام چندباره کارکنان برای انجام فعالیت‌های مرتبط جلوگیری کند.
در مجموع، مفاد این بخش بر این اصل استوار است که هر سفر اداری باید با توجه به ضرورت حضور فیزیکی انجام شود و در مواردی که امکان ارائه خدمات، برگزاری آموزش یا انجام فعالیت از طریق اینترنت وجود دارد، روش غیرحضوری در اولویت قرار گیرد.
نظارت سازمان اداری و استخدامی بر اجرای مصوبه
برای پیگیری اجرای آیین‌نامه و ارزیابی میزان تحقق اهداف آن، وظایف نظارتی مشخصی نیز در نظر گرفته شده است. بر اساس ماده ۱۰، سازمان اداری و استخدامی کشور موظف است شاخص‌های نظارت بر عملکرد دستگاه‌های اجرایی را در زمینه اجرای مفاد این مصوبه تدوین کند.
نتایج ارزیابی اجرای آیین‌نامه باید در ارزیابی سالانه عملکرد دستگاه‌های اجرایی و جشنواره شهید رجایی لحاظ شود. همچنین دستگاه‌های اجرایی موظفند در پایان هر سال، گزارش اجرای آیین‌نامه و میزان تحقق اهداف تعیین‌شده را به سازمان اداری و استخدامی کشور ارائه دهند.
این سازوکار با هدف ایجاد امکان ارزیابی عملکرد دستگاه‌ها و بررسی میزان پیشرفت برنامه‌هایی مانند دورکاری، کاهش استفاده از خودروی شخصی، توسعه حمل‌ونقل عمومی و کاهش مأموریت‌های حضوری پیش‌بینی شده است.
آیا همه کارکنان مشمول دورکاری و محدودیت‌های رفت‌وآمد می‌شوند؟
اجرای آیین‌نامه باید با توجه به ماهیت فعالیت دستگاه‌های اجرایی و امکان انجام غیرحضوری وظایف صورت گیرد. بر اساس ماده ۹، دستگاه‌ها و واحدهای عملیاتی خدمات‌رسانی که ارائه مستقیم و بی‌وقفه خدمات آنها به حضور فیزیکی نیروی انسانی وابسته است، از ضوابط خاص خود در زمینه نحوه فعالیت، ساعات کار و میزان حضور کارکنان پیروی می‌کنند.
این واحدها در صورت امکان می‌توانند از ظرفیت‌های پیش‌بینی‌شده در آیین‌نامه نیز استفاده کنند. بنابراین، نمی‌توان الزام دورکاری حداقل دو روز در هفته را بدون توجه به شرایط شغلی و امکان انجام غیرحضوری وظایف، به تمام کارکنان تعمیم داد. معیار اصلی در این بخش، قابلیت انجام تمام یا بخشی از فعالیت‌ها به‌صورت غیرحضوری و ضرورت تداوم خدمات دستگاه است.
مهم‌ترین احکام آیین‌نامه مدیریت رفت‌وآمد کارکنان
| موضوع | حکم آیین‌نامه |
|---|---|
| دورکاری | حداقل دو روز در هفته برای کارکنان واجد شرایطی که فعالیتشان قابلیت انجام غیرحضوری دارد |
| اصلاح الگوی رفت‌وآمد | استفاده حداقل ۷۰ درصد کارکنان از روش‌هایی غیر از خودروی شخصی تک‌سرنشین طی حداکثر سه سال |
| سهم خودروی شخصی تک‌سرنشین | کاهش به حداکثر ۳۰ درصد سفرهای رفت‌وآمد کارکنان |
| روز بدون خودروی شخصی | تعیین یک روز در هفته و تشویق کارکنان به استفاده از حمل‌ونقل عمومی |
| خودروهای سازمانی | اقدام برای جایگزینی خودروهای بنزینی با خودروهای برقی و هیبریدی |
| سرویس رفت‌وآمد | استفاده از کمترین تعداد خودرو برای جابه‌جایی بیشترین تعداد کارکنان |
| مأموریت‌های اداری | ممنوعیت مأموریت حضوری برای فعالیت‌های قابل انجام برخط و بررسی ضرورت حضور در سایر موارد |
| نظارت و گزارش‌دهی | تدوین شاخص‌های ارزیابی و ارائه گزارش سالانه به سازمان اداری و استخدامی کشور |
جمع‌بندی
آیین‌نامه مدیریت رفت‌وآمد کارکنان دستگاه‌های اجرایی، مجموعه‌ای از سیاست‌ها را برای کاهش مصرف سوخت، کنترل ترافیک، کاهش آلودگی هوا و افزایش بهره‌وری در شیوه انجام کار پیش‌بینی کرده است. دورکاری حداقل دو روز در هفته برای کارکنان واجد شرایط، هدف‌گذاری سه‌ساله برای کاهش استفاده از خودروهای تک‌سرنشین، تعیین روز بدون خودروی شخصی، سامان‌دهی سرویس‌های رفت‌وآمد و کاهش مأموریت‌های حضوری از مهم‌ترین محورهای این مصوبه هستند.
با توجه به مفاد آیین‌نامه، اجرای موفق این سیاست‌ها به برنامه‌ریزی دستگاه‌های اجرایی، فراهم‌بودن زیرساخت‌های دورکاری، مشارکت کارکنان و نظارت سالانه بر میزان تحقق اهداف وابسته است. در عین حال، واحدهایی که ارائه خدمات مستقیم و مستمر آنها نیازمند حضور فیزیکی کارکنان است، مطابق ضوابط خاص خود فعالیت خواهند کرد و در صورت امکان از ظرفیت‌های این مصوبه بهره می‌برند.
