با وجود بازگشت بخشی از ظرفیت تولید گاز پس از آسیب به تأسیسات پارس جنوبی، نگرانیها درباره تأمین پایدار گاز در زمستان همچنان ادامه دارد. برآوردها نشان میدهد کسری گاز کشور در روزهای اوج مصرف ممکن است به روزانه ۴۰۰ تا ۴۳۰ میلیون مترمکعب برسد. در چنین شرایطی، بازسازی تأسیسات، مدیریت مصرف خانگی و تجاری و نظارت بر مصرف دستگاههای دولتی اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
چرا کسری گاز کشور افزایش پیدا میکند؟
سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، اعلام کرده است که در پی حمله به تأسیسات گازی کشور در ۲۷ اسفند، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز از دسترس خارج شد. به گفته او، با تلاش نیروهای عملیاتی و استفاده از توان داخلی، حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت طی کمتر از شش تا هفت ماه به چرخه تولید بازگشته است؛ با این حال، هنوز حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت ازدسترفته احیا نشده است.
از سوی دیگر، ناترازی گاز در روزهای اوج مصرف به حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعب در روز میرسد. با احتساب ظرفیت تولیدی که هنوز به مدار بازنگشته، احتمال دارد کسری روزانه گاز در روزهای سرد زمستان به ۴۰۰ تا ۴۳۰ میلیون مترمکعب افزایش یابد.
بازسازی پالایشگاههای پارس جنوبی ادامه دارد
بازسازی پالایشگاههای آسیبدیده پارس جنوبی با هدف بازگرداندن ظرفیت فرآورش گاز در دستور کار قرار گرفته است. مسئولیت بازسازی پالایشگاههای چهارم و ششم به شرکت ملی گاز ایران سپرده شده و این عملیات با استفاده از ظرفیت سازندگان داخلی، تجهیزات موجود در سایر پالایشگاهها و تأمین سریعتر اقلام ضروری دنبال میشود.
برای اجرای کامل برنامه بازسازی، دورهای حدود ۱۸ ماهه پیشبینی شده است؛ اما قرار نیست راهاندازی واحدهای آماده تا پایان تمام عملیات به تعویق بیفتد. هر واحد پس از تکمیل تعمیرات و تأیید آمادگی عملیاتی، بهصورت مرحلهای وارد مدار میشود. اجرای طرحهای تولید زودهنگام نیز با هدف بازگرداندن سریعتر بخشی از ظرفیت ازدسترفته در حال پیگیری است.
هدفگذاری برای کاهش ۱۰ تا ۲۰ درصدی مصرف گاز
بازسازی تأسیسات بهتنهایی برای پاسخگویی به افزایش تقاضای گاز در روزهای سرد کافی نیست. به همین دلیل، شرکت ملی گاز کاهش ۱۰ تا ۲۰ درصدی مصرف در بخش خانگی و تجاری را از اهداف اصلی مدیریت مصرف در زمستان اعلام کرده است.
افزایش مصرف وسایل گرمایشی در فصل سرما فشار زیادی بر شبکه وارد میکند. کاهش دمای تجهیزات گرمایشی، جلوگیری از گرمکردن فضاهای غیرضروری و بهینهسازی مصرف میتواند به حفظ پایداری شبکه و تأمین گاز سایر بخشها کمک کند.
هوشمندسازی کنتورهای گاز برای کنترل مصرف
یکی از برنامههای شرکت ملی گاز برای مدیریت تقاضا، توسعه کنتورها و سامانههای اندازهگیری هوشمند است. اجرای آزمایشی این طرح با همکاری سه شرکت دانشبنیان آغاز شده و بر اساس تجربههای ارائهشده، استفاده از تجهیزات هوشمند میتواند مصرف گاز را تا ۲۵ درصد کاهش دهد.
این برنامه فقط به نصب کنتورهای جدید محدود نیست، بلکه ایجاد سامانهای یکپارچه برای پایش مصرف، جمعآوری دادههای دقیق و مدیریت بهتر شبکه را نیز دنبال میکند. با توجه به وجود حدود ۲۹ میلیون مشترک گاز در کشور، توسعه این زیرساختها میتواند در شناسایی الگوهای مصرف و کنترل تقاضا نقش مؤثری داشته باشد.
قطع گاز ادارات پرمصرف در صورت تکرار تخلف
دستگاههای دولتی و اماکن عمومی از اولویتهای نظارت بر مصرف گاز هستند. پایش مصرف این مجموعهها آغاز شده و به گفته گزارش منتشرشده، در مواردی که دستورالعملها رعایت نشده، اخطار صادر شده و گاز برخی دستگاهها و وزارتخانهها نیز قطع شده است.
در استان تهران نیز گروههای ویژه نظارت بر مصرف گاز، دمای محیط، نحوه استفاده از سامانههای گرمایشی و عملکرد موتورخانهها را بررسی میکنند. این نظارتها به ساعات اداری محدود نیست و روزهای تعطیل و زمانهای غیراداری را نیز شامل میشود.
بر اساس دستورالعملهای اعلامشده، مقررات مصرف گاز در ادارات و اماکن عمومی شامل موارد زیر است:
- دمای محیط حداکثر روی ۱۸ درجه سانتیگراد تنظیم شود.
- سامانههای گرمایشی یک ساعت پیش از آغاز فعالیت اداری روشن شوند.
- وسایل گرمایشی یک ساعت پیش از پایان ساعت کاری خاموش شوند.
- در روزهای تعطیل، سامانههای گرمایشی ادارات متوقف شوند.
- استفاده از تجهیزات گرماتابشی در فضاهای باز ممنوع است.
در صورت مشاهده تخلف، ابتدا اخطار کتبی صادر میشود و در صورت تکرار، جریان گاز واحد متخلف قطع خواهد شد. هدف از این نظارتها آن است که دستگاههای دولتی نیز پیش از درخواست صرفهجویی از مردم، الگوی مصرف بهینه را رعایت کنند.
مردم چگونه به عبور از زمستان کمک کنند؟
بخش مهمی از مدیریت ناترازی گاز به رفتار مصرفکنندگان خانگی و تجاری وابسته است. شرکت ملی گاز از مشترکان خواسته است با رعایت الگوی مصرف و کاهش مصارف غیرضروری، به حفظ پایداری شبکه کمک کنند.
یکی از توصیههای اصلی، تنظیم دمای رفاه منازل روی حداکثر ۲۰ درجه سانتیگراد است. همچنین اقدامات زیر میتواند به کاهش مصرف کمک کند:
- پوشیدن لباس مناسب فصل سرد در محیط خانه بهجای افزایش بیش از حد دمای وسایل گرمایشی.
- بستن درها و پنجرههای غیرضروری و جلوگیری از خروج گرمای ساختمان.
- سرویس و تنظیم منظم وسایل گرمایشی برای بهبود عملکرد آنها.
- خاموش کردن تجهیزات گرمایشی در اتاقها و فضاهای بدون استفاده.
- پرهیز از گرم کردن فضاهایی که در طول روز کاربردی ندارند.
مدیریت مصرف برق نیز به حفظ ذخایر گاز کمک میکند
صرفهجویی در مصرف انرژی فقط به گاز خانگی محدود نمیشود. طبق اطلاعات مطرحشده در گزارش، حدود ۳۰ تا ۳۳ درصد گاز مصرفی کشور به نیروگاهها و سهمی مشابه به بخش صنعت اختصاص دارد. بنابراین کاهش مصرف برق نیز میتواند با کم کردن نیاز نیروگاهها به سوخت، به حفظ منابع گازی کمک کند.
بازسازی تأسیسات آسیبدیده، افزایش ظرفیت تولید و توسعه فناوریهای هوشمند، اقداماتی ضروری اما زمانبر هستند. در مقابل، اصلاح الگوی مصرف و حذف مصارف غیرضروری میتواند از همین حالا فشار بر شبکه گاز را کاهش دهد.
عبور از زمستان به همراهی تولیدکنندگان و مشترکان وابسته است
احتمال کسری روزانه ۴۰۰ تا ۴۳۰ میلیون مترمکعب گاز در روزهای اوج مصرف، ضرورت هماهنگی میان برنامههای افزایش تولید و مدیریت تقاضا را نشان میدهد. بازسازی پالایشگاههای پارس جنوبی و توسعه کنتورهای هوشمند بخشی از راهکارهای بلندمدت هستند، اما رعایت الگوی مصرف در خانهها، ادارات و واحدهای تجاری نیز برای حفظ پایداری شبکه اهمیت دارد.
کاهش مصرف غیرضروری میتواند به تأمین پایدار گرمایش خانوارها و جلوگیری از تشدید محدودیت گاز در بخشهای دیگر کمک کند. به همین دلیل، صرفهجویی در زمستان پیشرو تنها یک توصیه عمومی نیست، بلکه یکی از ضرورتهای مدیریت انرژی کشور به شمار میرود.




