عملیات مرمت و استحکام‌بخشی عمارت طبیب در کوی کوتی بوشهر و سامان‌دهی و سنگ‌فرش گذر مقابل مسجد کوفه با هدف حفاظت از میراث معماری و بهبود وضعیت فضاهای شهری در بافت تاریخی این شهر اجرا می‌شود. این طرح‌ها شامل مرمت بخش‌های آسیب‌دیده عمارت، بهسازی سقف، تعمیر درها و پنجره‌ها و همچنین جمع‌آوری آسفالت و اجرای کف‌سازی سنگی در گذر مسجد کوفه است.
مجتبی دهاز، مدیر پایگاه میراث‌فرهنگی بافت تاریخی بوشهر، روز جمعه اول آبان ۱۴۰۵ از اجرای این اقدامات خبر داد و اعلام کرد که مرمت عمارت طبیب با همکاری اداره‌کل راه و شهرسازی استان بوشهر و در دو مرحله انجام می‌شود. استفاده از مصالح متناسب با معماری بومی و حفظ هماهنگی کالبدی بافت تاریخی، از ملاحظات اصلی این پروژه‌ها به شمار می‌رود.
مرمت عمارت طبیب در کوی کوتی بوشهر
عمارت طبیب، واقع در کوی کوتی، یکی از بناهای تاریخی محدوده بافت قدیمی بوشهر است که عملیات مرمت و استحکام‌بخشی آن با هدف حفاظت از بنا و بهبود وضعیت کالبدی‌اش در دستور کار قرار گرفته است. بر اساس اعلام مدیر پایگاه میراث‌فرهنگی بافت تاریخی بوشهر، این پروژه در دو مرحله اجرا می‌شود تا اقدامات حفاظتی و مرمتی با بررسی وضعیت بنا و متناسب با نیازهای آن پیش برود.
در مرحله نخست، مطالعات و بررسی‌های آسیب‌شناسی بنا انجام می‌شود و سپس اقدامات لازم برای ترمیم بخش‌های آسیب‌دیده در دستور کار قرار می‌گیرد. این اقدامات شامل حذف اندودهای فرسوده، اجرای اندود جدید، استحکام‌بخشی دیوارها و ستون‌ها و ترمیم ترک‌ها از طریق عملیات دوخت‌ودوز است.
اجرای این اقدامات با هدف فراهم کردن شرایط مناسب برای حفاظت اصولی از عمارت و ادامه مراحل مرمت انجام می‌شود. بررسی آسیب‌های بنا پیش از اجرای عملیات، امکان شناسایی بخش‌های نیازمند مداخله و انتخاب روش‌های متناسب با وضعیت سازه را فراهم می‌کند.
جزئیات مرحله نخست مرمت عمارت طبیب
مرحله نخست پروژه بر رسیدگی به بخش‌های آسیب‌دیده و افزایش استحکام اجزای بنا متمرکز است. مهم‌ترین اقدامات پیش‌بینی‌شده در این مرحله عبارت‌اند از:
- حذف اندودهای فرسوده: برداشتن پوشش‌های فرسوده و آماده‌سازی سطوح برای اجرای اندود جدید.
- اجرای اندود جدید: ترمیم پوشش سطوح بنا با توجه به الزامات مرمت.
- استحکام‌بخشی دیوارها و ستون‌ها: انجام اقدامات لازم برای بهبود وضعیت بخش‌های سازه‌ای آسیب‌دیده.
- دوخت‌ودوز ترک‌ها: ترمیم ترک‌های موجود در بنا با هدف کمک به حفظ یکپارچگی بخش‌های آسیب‌دیده.
این اقدامات زمینه لازم برای ادامه عملیات مرمت را فراهم می‌کنند. با توجه به ماهیت تاریخی عمارت، انتخاب روش‌های اجرایی و مصالح باید با شرایط بنا و الزامات حفاظت از معماری تاریخی آن هماهنگ باشد.
سبک‌سازی و اجرای مجدد سقف در مرحله دوم
مرحله دوم مرمت عمارت طبیب بر اصلاح و بازسازی سقف و رسیدگی به دیگر اجزای ساختمان تمرکز دارد. طبق توضیحات مجتبی دهاز، سبک‌سازی سقف و اجرای مجدد آن با استفاده از مصالح متناسب با معماری و بافت تاریخی بوشهر، از بخش‌های اصلی این مرحله خواهد بود.
در این بخش از مصالحی مانند چندل، بلیو و تخته‌کوبی استفاده می‌شود. انتخاب این مصالح با توجه به ویژگی‌های معماری بومی منطقه و ضرورت هماهنگی عملیات مرمت با ساختار تاریخی بنا انجام خواهد شد.
علاوه بر سقف، تعمیر و ساخت شناشیرها، درها و پنجره‌ها نیز در برنامه قرار دارد. شناشیرها از عناصر شاخص معماری بوشهر به شمار می‌روند و رسیدگی به این بخش‌ها در کنار سایر اقدامات مرمتی، به حفظ ویژگی‌های کالبدی و معماری بنا کمک می‌کند.
اجرای کف‌سازی و انجام اقدامات مرتبط با تأسیسات ساختمان نیز از دیگر بخش‌های مرحله دوم است. به این ترتیب، برنامه مرمت عمارت طبیب علاوه بر استحکام‌بخشی و رسیدگی به اجزای اصلی بنا، بخش‌هایی از عناصر معماری و زیرساخت‌های آن را نیز در بر می‌گیرد.
سامان‌دهی و سنگ‌فرش گذر مقابل مسجد کوفه
در کنار مرمت عمارت طبیب، سامان‌دهی گذر مقابل مسجد کوفه نیز در برنامه بهسازی بافت تاریخی بوشهر قرار دارد. این عملیات با هدف بهبود وضعیت مسیر و هماهنگ کردن ظاهر آن با ویژگی‌های محیط تاریخی انجام می‌شود.
بر اساس اعلام مدیر پایگاه میراث‌فرهنگی بافت تاریخی بوشهر، در مرحله نخست، آسفالت موجود در این گذر جمع‌آوری خواهد شد. پس از آن، زیرسازی مناسب اجرا می‌شود تا بستر لازم برای کف‌سازی جدید فراهم شود.
در ادامه، کف‌سازی گذر با استفاده از سنگ و به روش خشک‌چین انجام خواهد شد. در این روش، سنگ‌ها بدون استفاده از ملات در لایه نهایی به‌صورت خشک چیده می‌شوند. اجرای چنین کف‌سازی‌ای باید با توجه به شرایط بستر و الزامات فنی مسیر انجام شود تا سطح نهایی از کیفیت و پایداری مناسبی برخوردار باشد.
سامان‌دهی گذر مسجد کوفه بخشی از اقدامات مربوط به بهبود فضاهای شهری در محدوده تاریخی بوشهر است. استفاده از سنگ به‌جای آسفالت موجود، در چارچوب برنامه اعلام‌شده برای هماهنگ‌سازی کالبدی گذر با بافت تاریخی دنبال می‌شود.
حفاظت از معماری بومی در بافت تاریخی بوشهر
بافت تاریخی بوشهر از محدوده‌های ارزشمند شهری است که حفظ بناها و ویژگی‌های معماری آن، به توجه به مصالح و شیوه‌های ساخت متناسب با شرایط محلی نیاز دارد. مرمت عمارت طبیب و سامان‌دهی گذر مقابل مسجد کوفه نیز با همین رویکرد در دستور کار قرار گرفته‌اند.
مجتبی دهاز تأکید کرده است که صیانت از بناهای ارزشمند تاریخی، بهبود کیفیت فضاهای شهری و حفظ هماهنگی کالبدی گذرها از اهداف اجرای این طرح‌هاست. بر همین اساس، استفاده از مصالح متناسب با معماری بومی یکی از ملاحظات مهم در روند اجرای عملیات خواهد بود.
در پروژه عمارت طبیب، توجه به اجزایی مانند سقف، شناشیرها، درها و پنجره‌ها در کنار استحکام‌بخشی دیوارها و ستون‌ها اهمیت دارد. در گذر مسجد کوفه نیز انتخاب روش سنگ‌فرش و آماده‌سازی مناسب زیرسازی، بخش‌های اصلی عملیات سامان‌دهی را تشکیل می‌دهند.
هدف از اجرای طرح‌های مرمتی در بوشهر چیست؟
هدف اصلی این اقدامات، حفاظت از بناهای تاریخی و بهبود وضعیت فضاهای عمومی در محدوده بافت قدیمی بوشهر است. مرمت عمارت طبیب با تمرکز بر استحکام‌بخشی و بازسازی بخش‌های مختلف ساختمان دنبال می‌شود و سامان‌دهی گذر مسجد کوفه نیز به اصلاح کف مسیر و هماهنگ‌سازی ظاهر آن با محیط تاریخی اختصاص دارد.
ترکیب این دو پروژه نشان می‌دهد که برنامه‌های اعلام‌شده هم بناهای تاریخی و هم فضاهای شهری پیرامون آن‌ها را در بر می‌گیرد. با این حال، در گزارش منتشرشده جزئیاتی درباره هزینه نهایی، مدت اجرای پروژه‌ها یا زمان پایان عملیات ارائه نشده است.
جمع‌بندی
عملیات مرمت و استحکام‌بخشی عمارت طبیب در کوی کوتی و سامان‌دهی گذر مقابل مسجد کوفه، دو طرح مرتبط با حفاظت از بافت تاریخی بوشهر هستند. مرمت عمارت در دو مرحله انجام می‌شود و اقداماتی مانند حذف اندودهای فرسوده، استحکام‌بخشی دیوارها و ستون‌ها، ترمیم ترک‌ها، سبک‌سازی سقف، تعمیر شناشیرها و بازسازی درها و پنجره‌ها را شامل می‌شود.
در گذر مسجد کوفه نیز آسفالت موجود جمع‌آوری می‌شود و پس از اجرای زیرسازی مناسب، کف‌سازی سنگی به روش خشک‌چین انجام خواهد شد. این اقدامات با هدف حفاظت از میراث تاریخی، بهبود کیفیت فضاهای شهری و حفظ هماهنگی معماری در بافت قدیمی بوشهر دنبال می‌شوند.
