مدیرکل محیط زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران می‌گوید با ادامه روند فعلی اسقاط خودروهای فرسوده، حدود ۲۴ سال زمان لازم است تا خودروهای فرسوده موجود در کشور از رده خارج شوند. به گفته او، نزدیک به نیمی از آلودگی هوای تهران به فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل مربوط است و نوسازی و برقی‌سازی وسایل نقلیه باید در اولویت برنامه‌های کاهش آلودگی هوا قرار بگیرد.
۸۰ درصد آلودگی هوای تهران مربوط به منابع متحرک است
باغخانی‌پور، مدیرکل محیط زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران، با اشاره به تعدد دستگاه‌های مسئول در حوزه آلودگی هوا اظهار کرد که حدود ۲۲ تا ۲۳ دستگاه در این زمینه وظایفی بر عهده دارند. به گفته او، اجرای مؤثر این وظایف به وجود نهادی قدرتمند برای نظارت و الزام دستگاه‌ها نیاز دارد؛ نقشی که سازمان حفاظت محیط زیست با ساختار فعلی، از نظر وی، امکان اجرای کامل آن را ندارد.
باغخانی‌پور سیاهه انتشار را علمی‌ترین مطالعه برای شناسایی و بررسی منابع آلاینده هوا دانست و تأکید کرد اظهارنظر درباره آلودگی هوای تهران باید بر اساس داده‌های این مطالعات انجام شود.
به گفته وی، آخرین سیاهه انتشار منتشرشده مربوط به سال ۱۳۹۶ است و سیاهه جدید شهرداری تهران نیز هنوز به‌صورت عمومی انتشار نیافته است. بر اساس داده‌های این مطالعه، ۸۰ درصد آلودگی هوای تهران از منابع متحرک و ۲۰ درصد از منابع ثابت ناشی می‌شود.
نیمی از آلودگی هوا به فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل مربوط است
مدیرکل محیط زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران با تأکید بر نقش وسایل نقلیه فرسوده در انتشار آلاینده‌ها گفت حدود ۵۰ درصد آلودگی هوای پایتخت ناشی از فرسودگی منابع متحرک است. این منابع شامل خودروهای سواری، تاکسی‌ها، ون‌ها، اتوبوس‌ها، مینی‌بوس‌ها، کامیون‌ها و موتورسیکلت‌ها می‌شوند.
باغخانی‌پور در تشریح سهم وسایل نقلیه مختلف از آلودگی هوا به آمارهای زیر اشاره کرد:
- موتورسیکلت‌ها: حدود ۲۱ درصد از آلودگی هوای تهران به موتورسیکلت‌ها مربوط است و به گفته باغخانی‌پور، تقریباً تمام این سهم از موتورسیکلت‌های فرسوده ناشی می‌شود. همچنین بیش از ۹۰ درصد موتورسیکلت‌های کشور فرسوده هستند.
- ناوگان دیزلی: این ناوگان حدود ۵ درصد از آلودگی هوای تهران را به خود اختصاص می‌دهد و به گفته این مقام مسئول، میزان فرسودگی آن بیش از ۹۰ تا ۱۰۰ درصد برآورد شده است.
- خودروهای سواری و تاکسی‌ها: از سهم ۵۶ درصدی این گروه در آلودگی هوای تهران، حدود ۲۱ درصد به فرسودگی آن‌ها مربوط می‌شود.
بر اساس جمع‌بندی ارائه‌شده از سوی باغخانی‌پور، سهم فرسودگی موتورسیکلت‌ها، ناوگان دیزلی و خودروهای سواری در مجموع به حدود نیمی از آلودگی هوای تهران می‌رسد.
نوسازی و برقی‌سازی ناوگان؛ راهکار کاهش آلودگی هوا
باغخانی‌پور با توجه به سهم بالای وسایل نقلیه فرسوده در آلودگی هوای پایتخت، نوسازی ناوگان حمل‌ونقل و برقی‌سازی وسایل نقلیه را از اولویت‌های اصلی کاهش آلودگی هوا دانست.
از نگاه این مقام مسئول، زمانی که بخش قابل توجهی از آلایندگی به فرسودگی خودروها و موتورسیکلت‌ها مربوط است، سیاست‌های کاهش آلودگی باید علاوه بر کنترل منابع ثابت، بر جایگزینی وسایل نقلیه فرسوده و توسعه ناوگان پاک نیز متمرکز شوند.
هدف‌گذاری اسقاط سالانه ۵۰۰ هزار خودرو در برنامه هفتم
مدیرکل محیط زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران با انتقاد از روند اسقاط خودروهای فرسوده، به تکالیف قانونی دستگاه‌های مسئول در این زمینه اشاره کرد. بر اساس توضیحات او، قانون هوای پاک برای اسقاط خودروهای فرسوده وظایفی تعیین کرده و اجرای این تکالیف باید به‌طور جدی دنبال شود.
باغخانی‌پور همچنین به هدف‌گذاری برنامه هفتم توسعه برای اسقاط سالانه ۵۰۰ هزار خودرو اشاره کرد. با این حال، به گفته او، تعداد خودروهای فرسوده موجود در کشور به اندازه‌ای است که حتی با تحقق این هدف نیز حدود ۲۴ سال زمان لازم خواهد بود تا ناوگان فرسوده فعلی از رده خارج شود.
او تأکید کرد که شرایط اقتصادی کشور، تحریم‌ها و مشکلات صنعت خودروسازی می‌توانند دستیابی به اهداف تعیین‌شده را دشوار کنند؛ با این وجود، ادامه روند فعلی نیز نمی‌تواند در کوتاه‌مدت مشکل آلودگی هوا را برطرف کند.
آمار اسقاط خودرو در ایران؛ فاصله با هدف سالانه
یکی از چالش‌های مطرح‌شده در این زمینه، فاصله میان هدف‌گذاری قانونی و عملکرد واقعی اسقاط خودروهاست. باغخانی‌پور اعلام کرد که هدف اسقاط سالانه ۵۰۰ هزار دستگاه تاکنون محقق نشده است.
به گفته وی، بالاترین رکورد اسقاط خودرو در کشور مربوط به یک سال بوده که در آن حدود ۳۰۰ هزار دستگاه خودرو از رده خارج شده‌اند. در مقابل، آمار اسقاط در بسیاری از سال‌ها به حدود ۷۰ تا ۱۰۰ هزار دستگاه محدود بوده است.
این ارقام نشان می‌دهد تحقق برنامه نوسازی ناوگان به افزایش ظرفیت اسقاط و هماهنگی بیشتر دستگاه‌های مسئول نیاز دارد. تا زمانی که تعداد خودروهای خارج‌شده از چرخه مصرف با حجم ناوگان فرسوده تناسب پیدا نکند، روند جایگزینی خودروها کند خواهد بود.
چرا اسقاط خودروهای فرسوده برای کاهش آلودگی هوا اهمیت دارد؟
خودروها و موتورسیکلت‌های فرسوده به دلیل وضعیت فنی و مصرف سوخت، می‌توانند سهم قابل توجهی در انتشار آلاینده‌ها داشته باشند. از این رو، خروج آن‌ها از چرخه تردد و جایگزینی با وسایل نقلیه جدیدتر یا برقی، یکی از محورهای مهم سیاست‌های کنترل آلودگی هوا به شمار می‌رود.
با توجه به آمارهای اعلام‌شده از سوی مدیرکل محیط زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران، مسئله اسقاط خودرو تنها به نوسازی صنعت حمل‌ونقل محدود نیست، بلکه با سلامت عمومی و کیفیت هوای شهرها نیز ارتباط مستقیم دارد. تحقق اهداف برنامه هفتم توسعه و افزایش سرعت اسقاط می‌تواند در کنار سایر اقدامات زیست‌محیطی، به کاهش سهم ناوگان فرسوده در آلودگی هوا کمک کند.
