تأمین سوخت جایگزین در زمستان و افزایش آمادگی زیرساخت‌های انرژی به یکی از محورهای اصلی برنامه‌ریزی برای عبور از ناترازی گاز در استان‌های شمالی کشور تبدیل شده است. مسئولان سازمان پدافند غیرعامل کشور و وزارت نفت با اشاره به احتمال محدودیت در تأمین گاز، بر ضرورت آماده‌سازی تأسیسات حیاتی، تقویت هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی و مدیریت مصرف انرژی تأکید کرده‌اند. در همین راستا، شیوه‌نامه تاب‌آوری و تداوم خدمات‌رسانی به استان‌های شمالی ابلاغ شده و رزمایش سراسری مدیریت ناترازی انرژی با هدف ارزیابی آمادگی عملیاتی دستگاه‌ها در حال اجراست.
محسن اسدی، معاون انرژی سازمان پدافند غیرعامل کشور، در رزمایش سراسری مدیریت ناترازی انرژی در استان مازندران اعلام کرد که تأمین به‌موقع سوخت جایگزین و همکاری میان دستگاه‌های مسئول، از الزامات حفظ پایداری خدمات در زمستان پیش‌رو است. به گفته او، با توجه به احتمال محدودیت در تأمین گاز، باید آمادگی زیرساخت‌های حیاتی و تجهیز سامانه‌های گرمایشی به سوخت جایگزین با جدیت دنبال شود.
ابلاغ شیوه‌نامه تاب‌آوری انرژی به استان‌های شمالی
معاون انرژی سازمان پدافند غیرعامل کشور با اشاره به ضرورت آمادگی استان‌های شمالی برای مواجهه با محدودیت‌های احتمالی انرژی گفت که شیوه‌نامه تاب‌آوری و تداوم خدمات‌رسانی به این استان‌ها ابلاغ شده است. بر اساس توضیحات وی، استانداران سه استان شمالی مسئولیت راهبری اجرای این دستورالعمل را بر عهده دارند و تحقق اهداف آن به مشارکت همه دستگاه‌های مسئول نیاز دارد.
این شیوه‌نامه با هدف تقویت آمادگی در برابر شرایط اضطراری و حفظ تداوم خدمات‌رسانی تدوین شده است. در شرایطی که احتمال محدودیت تأمین گاز مطرح می‌شود، آماده‌سازی زیرساخت‌های حساس، برنامه‌ریزی برای استفاده از سوخت جایگزین و هماهنگی میان بخش‌های اجرایی و صنعتی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
اسدی همچنین بر همکاری شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی، دستگاه‌های اجرایی و بخش‌های صنعتی تأکید کرد و گفت مدیریت مصرف انرژی باید در سطح ملی دنبال شود. تأمین سوخت جایگزین برای مناطق نیازمند نیز به برنامه‌ریزی دقیق و هماهنگی میان‌بخشی وابسته است.
چرا تأمین سوخت جایگزین در زمستان اهمیت دارد؟
در فصل سرد سال، افزایش تقاضا برای گاز به‌ویژه در بخش خانگی می‌تواند فشار بیشتری بر شبکه تأمین انرژی وارد کند. در صورت بروز محدودیت در تولید یا انتقال گاز، آماده نبودن سامانه‌های گرمایشی و زیرساخت‌های حیاتی برای استفاده از سوخت جایگزین ممکن است تداوم خدمات را با دشواری مواجه کند.
به همین دلیل، مسئولان بر ضرورت شناسایی نیازهای مناطق مختلف، آماده‌سازی تجهیزات و هماهنگی برای تأمین به‌موقع سوخت مورد نیاز تأکید دارند. البته در گزارش منتشرشده، جزئیات مربوط به حجم سوخت جایگزین مورد نیاز هر استان، فهرست تأسیسات مشمول این برنامه و زمان‌بندی دقیق توزیع سوخت اعلام نشده است.
تأمین سوخت جایگزین تنها یکی از بخش‌های مدیریت ناترازی انرژی به شمار می‌رود. حفظ آمادگی شبکه گاز، مراقبت از زیرساخت‌های تولید و انتقال، تدوین برنامه‌های اضطراری و کاهش مصرف نیز در کنار آن قرار دارند و باید به‌صورت هماهنگ دنبال شوند.
وزارت نفت بر آمادگی برای شرایط اضطراری تأکید کرد
محمدمهدی پوینده، مدیرکل پدافند غیرعامل و مدیریت بحران وزارت نفت، با اشاره به اهمیت استمرار فعالیت‌های صنعت نفت و گاز گفت تداوم تولید، انتقال، توزیع و تأمین حامل‌های انرژی از مأموریت‌های حیاتی و راهبردی این وزارتخانه است. به گفته او، انجام این مأموریت‌ها در شرایط اضطراری مستلزم آمادگی مستمر و همکاری همه دستگاه‌های مسئول است.
پوینده با اشاره به آسیب دیدن بخشی از زیرساخت‌های صنعت نفت و گاز در جنگ تحمیلی سوم توضیح داد که در کنار تلاش برای بازیابی و بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده و بازگرداندن فعالیت‌ها به شرایط عادی، باید برای سناریوهای دشوار پیش‌رو نیز برنامه‌ریزی کرد.
او یادآور شد که ناترازی انرژی طی سال‌های گذشته یکی از چالش‌های کشور بوده، اما شرایط فعلی می‌تواند ابعاد جدی‌تری به این مسئله بدهد. از این رو، برنامه‌ریزی برای شرایط اضطراری نباید به یک سازمان یا مجموعه محدود شود و هر دستگاه باید متناسب با وظایف قانونی خود، مسئولیت‌هایش را در شرایط عادی و بحرانی انجام دهد.
به گفته مدیرکل پدافند غیرعامل و مدیریت بحران وزارت نفت، اجرای به‌موقع این مسئولیت‌ها می‌تواند به کاهش فشار بر مردم و حفظ خدمات ضروری کمک کند. او همچنین بر لزوم تدوین برنامه‌های عملیاتی از سوی شرکت‌های تابعه وزارت نفت و دیگر دستگاه‌های مسئول و ارزیابی میزان آمادگی آن‌ها از طریق برگزاری رزمایش تأکید کرد.
آسیب به ظرفیت تولید گاز و برنامه بازگشت بخشی از ظرفیت
علیرضا شکوهیان، مدیر بهداشت، ایمنی، محیط زیست و پدافند غیرعامل شرکت ملی گاز ایران، با اشاره به شرایط پیش‌رو و احتمال بروز تنش در تأمین گاز در زمستان امسال گفت شرکت‌های تابعه از مدت‌ها قبل تدوین برنامه‌های عملیاتی و اقدامات لازم برای مواجهه با شرایط اضطراری را در دستور کار قرار داده‌اند.
وی با اشاره به تجربه‌های عملیاتی صنعت گاز در شرایط بحرانی اظهار کرد که پس از آسیب دیدن چهار پالایشگاه گاز در منطقه عسلویه و مجتمع گاز پارس جنوبی از ۲۷ اسفندماه، اقدامات گسترده‌ای برای افزایش آمادگی و مدیریت شرایط در شرکت‌های تابعه انجام شده است. به گفته او، آمادگی قبلی نیروها و اجرای اقدامات پیشگیرانه نقش مهمی در حفاظت از کارکنان در جریان این حوادث داشته است.
شکوهیان همچنین اعلام کرد که برآوردهای ارائه‌شده در این نشست نشان می‌دهد حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت پالایش گاز کشور کاسته شده است. با این حال، تلاش‌ها برای بازگرداندن بخشی از ظرفیت ادامه دارد و بر اساس برنامه‌ریزی‌های مطرح‌شده، امکان بازگشت حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت یادشده پیش‌بینی شده است.
این ارقام نشان‌دهنده اهمیت آمادگی برای مدیریت شرایط احتمالی در زمستان است. با این حال، میزان ظرفیت پیش‌بینی‌شده برای بازگشت، به‌تنهایی مشخص نمی‌کند که وضعیت تأمین گاز در تمام مناطق کشور چگونه خواهد بود؛ زیرا پایداری شبکه به شرایط تولید، انتقال، توزیع و میزان مصرف نیز وابسته است.
مدیریت ناترازی گاز در سه محور اصلی
مدیر بهداشت، ایمنی، محیط زیست و پدافند غیرعامل شرکت ملی گاز ایران، مدیریت شرایط پیش‌رو را نیازمند اقدام هم‌زمان در سه محور تولید، زیرساخت‌های شبکه گاز و مصرف دانست.
۱. حفظ و بازیابی ظرفیت تولید
در بخش تولید، تلاش برای بازگرداندن ظرفیت آسیب‌دیده و افزایش آمادگی عملیاتی تأسیسات اهمیت دارد. بر اساس اظهارات مسئولان، اقدامات مربوط به بازیابی بخشی از ظرفیت پالایش گاز در حال پیگیری است تا امکان تأمین انرژی در شرایط پیش‌رو تقویت شود.
۲. آمادگی زیرساخت‌های انتقال و توزیع
بخش دوم به حفظ آمادگی پالایشگاه‌ها، خطوط انتقال، ایستگاه‌های تقویت و تقلیل فشار و شبکه‌های توزیع مربوط می‌شود. این زیرساخت‌ها باید در شرایط محدودیت نیز تا حد امکان به فعالیت خود ادامه دهند و برای مواجهه با اختلال‌های احتمالی آمادگی داشته باشند.
شکوهیان تأکید کرد که بازگرداندن جریان گاز پس از قطع، به‌ویژه در شبکه‌های گسترده شهری، فرایندی پیچیده و زمان‌بر است. به همین دلیل، پیشگیری از اختلال و کاهش مصرف در دوره‌های محدودیت، اهمیت زیادی دارد.
۳. مدیریت مصرف و همراهی مردم
محور سوم، مدیریت مصرف گاز است؛ موضوعی که به همکاری دستگاه‌های اجرایی، سازمان‌ها، صنایع و مردم نیاز دارد. کاهش مصرف غیرضروری و بهینه‌سازی استفاده از انرژی می‌تواند فشار واردشده بر شبکه را کاهش دهد و به حفظ پایداری خدمات کمک کند.
مسئولان وزارت نفت و شرکت ملی گاز ایران همچنین بر اجرای برنامه‌های فرهنگ‌سازی و آموزش عمومی برای اصلاح الگوی مصرف تأکید کرده‌اند. به گفته آنان، همراهی مردم در مدیریت مصرف انرژی می‌تواند در عبور از شرایط دشوار و حفظ پایداری شبکه گاز کشور نقش مهمی داشته باشد.
احتمال تنش گازی در ۱۱ استان کشور
شکوهیان با اشاره به ارزیابی‌های انجام‌شده درباره وضعیت تأمین گاز گفت بررسی‌ها از احتمال بروز تنش شدید گازی در ۱۱ استان کشور حکایت دارد. به گفته وی، رشد تقاضا در کنار محدودیت‌های بخش تولید، ضرورت آمادگی همه بخش‌های صنعت گاز و دستگاه‌های مرتبط را افزایش داده است.
این ارزیابی، اهمیت برنامه‌ریزی برای سناریوهای اضطراری را برجسته می‌کند. شرکت‌های تابعه صنعت گاز برنامه‌های عملیاتی و اقدامات اجرایی خود را برای مواجهه با شرایط احتمالی تدوین کرده‌اند و قرار است میزان آمادگی آن‌ها در جریان رزمایش‌ها مورد ارزیابی قرار گیرد.
در گزارش منتشرشده، نام تمام ۱۱ استان مورد اشاره به‌صورت یک فهرست مشخص اعلام نشده است؛ بنابراین نمی‌توان بر اساس این اظهارات، درباره وضعیت هر استان یا احتمال قطعی گاز در یک منطقه خاص نتیجه قطعی گرفت.
رزمایش سراسری مدیریت ناترازی انرژی چه اهدافی دارد؟
برای رزمایش سراسری مدیریت ناترازی انرژی، ۱۲ هدف تعریف شده است. به گفته شکوهیان، افزایش هماهنگی میان واحدهای درون‌سازمانی و دستگاه‌های برون‌سازمانی، سنجش آمادگی تیم‌های عملیاتی، ارزیابی برنامه‌های واکنش در شرایط اضطراری و بررسی توان بازتوانی تأسیسات و برقراری مجدد جریان گاز از مهم‌ترین اهداف این برنامه هستند.
این رزمایش با هدف سنجش آمادگی عملیاتی و شناسایی نقاط قوت و ضعف در مواجهه با شرایط احتمالی برگزار می‌شود. ارزیابی نتایج می‌تواند به شناسایی کاستی‌ها و پیگیری اقدامات اصلاحی کمک کند تا دستگاه‌ها برای مدیریت اختلال‌های احتمالی آمادگی بیشتری داشته باشند.
در مرحله آماده‌سازی رزمایش، نشست‌های تخصصی و مدیریتی با حضور بخش‌های مختلف از جمله مدیریت گازرسانی، دیسپچینگ، واحدهای نظارتی و پشتیبانی، حراست، روابط عمومی و بسیج برگزار شده است. همچنین هماهنگی‌هایی با سازمان پدافند غیرعامل کشور و وزارت نفت برای نهایی‌سازی سناریوها و ابلاغ برنامه‌ها به دستگاه‌های مرتبط انجام شده است.
بر اساس توضیحات ارائه‌شده، در استان‌های مازندران، گلستان و خراسان شمالی نیز اقدام‌های میدانی برای ارزیابی آمادگی نیروها، بازتوانی تأسیسات و برقراری دوباره جریان گاز مشترکان پیش‌بینی شده است.
چرا بازگشت جریان گاز پس از قطع دشوار است؟
شبکه گازرسانی به دلیل گستردگی و ارتباط میان بخش‌های مختلف، در صورت بروز اختلال با پیچیدگی‌های عملیاتی روبه‌رو می‌شود. به گفته مدیر بهداشت، ایمنی، محیط زیست و پدافند غیرعامل شرکت ملی گاز ایران، برقراری مجدد جریان گاز پس از قطع، به‌ویژه در شبکه‌های گسترده شهری، می‌تواند فرایندی زمان‌بر باشد.
از این رو، برنامه‌ریزی برای پیشگیری از اختلال، آمادگی نیروهای عملیاتی و کاهش مصرف در زمان محدودیت، در کنار اقدامات فنی برای حفظ پایداری شبکه اهمیت دارد. این موضوع یکی از دلایل تأکید مسئولان بر برگزاری رزمایش و سنجش توان دستگاه‌ها برای مدیریت شرایط اضطراری است.
وضعیت گازرسانی در مازندران
بر اساس اطلاعات منتشرشده در گزارش ایرنا، ۵۹ شهر و بیش از ۲ هزار و ۶۰۰ روستا در استان مازندران از نعمت گاز برخوردار هستند. گستردگی شبکه گازرسانی در این استان، حفظ پایداری خدمات در فصل سرد سال را به یکی از موضوعات مهم برنامه‌ریزی انرژی تبدیل می‌کند.
با توجه به احتمال افزایش تقاضا و محدودیت‌های احتمالی تأمین گاز، مسئولان بر آماده‌سازی زیرساخت‌ها، تأمین سوخت جایگزین برای مناطق نیازمند و همکاری دستگاه‌های اجرایی تأکید دارند. با این حال، گزارش منتشرشده به معنای اعلام قطعی گاز در مازندران نیست و زمان یا برنامه مشخصی برای اعمال محدودیت در شبکه خانگی این استان اعلام نشده است.
جمع‌بندی؛ برنامه‌ریزی برای زمستان بدون اختلال در خدمات انرژی
تأمین سوخت جایگزین، بازیابی ظرفیت تولید، افزایش آمادگی زیرساخت‌ها و مدیریت مصرف، چهار محور مهم مطرح‌شده در برنامه‌ریزی برای عبور از ناترازی انرژی در زمستان پیش‌رو هستند. ابلاغ شیوه‌نامه تاب‌آوری و تداوم خدمات‌رسانی به استان‌های شمالی و برگزاری رزمایش سراسری مدیریت ناترازی انرژی نیز با هدف افزایش هماهنگی و سنجش آمادگی دستگاه‌های مسئول انجام می‌شود.
بر اساس اظهارات مسئولان، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت پالایش گاز کشور کاسته شده و امکان بازگشت حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت در برنامه‌ریزی‌ها پیش‌بینی شده است. همچنین ارزیابی‌ها از احتمال تنش شدید گازی در ۱۱ استان حکایت دارد؛ موضوعی که اهمیت آمادگی و مدیریت مصرف را افزایش می‌دهد.
با وجود این نگرانی‌ها، در اطلاعات منتشرشده زمان‌بندی مشخصی برای محدودیت گاز یا قطعی احتمالی در استان‌های شمالی اعلام نشده است. بنابراین، محور اصلی برنامه‌های اعلام‌شده، افزایش آمادگی برای شرایط اضطراری، حفظ تداوم خدمات‌رسانی و کاهش احتمال اختلال در تأمین انرژی طی زمستان است.
