پژوهشی تازه در حوزه علوم اعصاب نشان می‌دهد مغز انسان ممکن است برای تشخیص نشانه‌های جنسیتی از منابع مختلف مانند چهره، بدن و حتی اشیا، از یک الگوی عصبی مشترک استفاده کند. این یافته می‌تواند به درک بهتر چگونگی شکل‌گیری برداشت‌های اجتماعی در مغز کمک کند.
محققان دریافتند مغز هنگام تحلیل اطلاعات مرتبط با جنسیت، چندین ناحیه مشترک را در بخش‌های پشتی و جانبی خود فعال می‌کند. یکی از این نواحی در شکنج گیجگاهی میانی راست (Right Middle Temporal Gyrus) قرار دارد و به نظر می‌رسد اطلاعات جنسیتی را فارغ از نوع تصویر مشاهده‌شده، به شکلی مشابه پردازش می‌کند.
مغز چگونه از تصاویر مختلف اطلاعات جنسیتی استخراج می‌کند؟
انسان‌ها توانایی قابل‌توجهی در برداشت اطلاعات اجتماعی از تصاویر دارند. این تشخیص معمولاً در مدت کوتاهی و بدون تلاش آگاهانه انجام می‌شود. اگرچه چهره‌ها یکی از مهم‌ترین منابع این اطلاعات هستند، اما مغز می‌تواند از ویژگی‌هایی مانند فرم بدن، حالت قرارگیری بدن، پوشش و حتی برخی اشیا که از نظر فرهنگی با زنان یا مردان مرتبط دانسته می‌شوند، نیز استفاده کند.
توانایی تشخیص جنسیت حتی زمانی که تصویر ناقص، تار یا به شکل سایه‌نما باشد، تا حد زیادی حفظ می‌شود. این موضوع نشان می‌دهد مغز احتمالاً تنها به یک نشانه خاص وابسته نیست، بلکه از مجموعه‌ای از ویژگی‌های بصری برای ساخت یک مفهوم کلی استفاده می‌کند.
بررسی فعالیت مغز با فناوری fMRI
پژوهشگران مؤسسه روانشناسی آکادمی علوم چین به سرپرستی ون‌جی لیو (Wenjie Liu)، فعالیت مغزی شرکت‌کنندگان را با استفاده از تصویربرداری تشدید مغناطیسی عملکردی (fMRI) بررسی کردند.
در این مطالعه، افراد تصاویر مختلفی از چهره‌ها، بدن‌ها و اشیایی مرتبط با زنان یا مردان مشاهده کردند. هدف پژوهشگران این بود که مشخص کنند آیا بخشی از مغز وجود دارد که بتواند اطلاعات جنسیتی را مستقل از نوع تصویر پردازش کند.
برای تحلیل داده‌ها، محققان از روش‌های یادگیری ماشین استفاده کردند تا بررسی کنند آیا الگوهای فعالیت مغزی در هر بخش می‌تواند تصاویر مربوط به زنان و مردان را از یکدیگر تشخیص دهد یا خیر.
کشف یک مرکز عصبی مشترک برای پردازش جنسیت
نتایج نشان داد مناطق مختلف مغز بسته به نوع تصویر فعال می‌شوند. هنگام مشاهده چهره‌ها، بخش‌هایی از قشر بینایی در هر دو نیمکره مغز درگیر بودند. در مشاهده بدن‌ها نیز نواحی گسترده‌ای از قشر پس‌سری-گیجگاهی و بخش‌هایی از لوب آهیانه فعال شدند.
در مورد اشیا نیز مناطق متعددی از سیستم بینایی مغز اطلاعات جنسیتی را پردازش کردند. با این حال، تنها یک ناحیه توانست اطلاعات جنسیتی را میان هر سه نوع تصویر یعنی چهره، بدن و اشیا منتقل کند: یک بخش کوچک در شکنج گیجگاهی میانی راست.
به گفته پژوهشگران، این ناحیه تنها مسئول تشخیص جنسیت نیست، بلکه هم‌زمان اطلاعات مربوط به نوع تصویر مشاهده‌شده را نیز پردازش می‌کند.
نقش ویژگی‌های بصری میانی در شناخت اجتماعی
دانشمندان برای بررسی دقیق‌تر عملکرد این بخش مغز، فعالیت آن را با یک شبکه عصبی مصنوعی آموزش‌دیده برای تشخیص جنسیت تصاویر مقایسه کردند. نتایج نشان داد فعالیت این ناحیه بیشتر شبیه لایه‌های میانی این شبکه است.
این موضوع نشان می‌دهد مغز احتمالاً از ویژگی‌های بصری میانی مانند خطوط، شکل‌ها، بافت‌ها و روابط فضایی استفاده می‌کند؛ ویژگی‌هایی که میان اطلاعات ساده مانند رنگ و جهت و شناخت کامل یک شیء یا مفهوم قرار دارند.
محدودیت‌های پژوهش
با وجود اهمیت این یافته‌ها، پژوهشگران تأکید می‌کنند نتایج باید با احتیاط تفسیر شود. داوران مجله eLife شواهد این مطالعه را کامل ندانسته‌اند و به مشکلاتی مانند محدودیت‌های آماری، تفاوت‌های پایه میان تصاویر و احتمال تأثیر عواملی مانند اندازه تصاویر اشاره کرده‌اند.
این مطالعه تنها روی ۲۲ فرد جوان انجام شد و شرکت‌کنندگان مجبور نبودند هنگام مشاهده تصاویر، به جنسیت آن‌ها توجه کنند. همچنین از آنجا که تصاویر چهره‌ها مربوط به بازیگران چینی بودند و ارتباط اشیا با جنسیت تحت تأثیر فرهنگ قرار دارد، ممکن است نتایج در جوامع دیگر متفاوت باشد.
اهمیت یافته‌ها برای شناخت عملکرد مغز
این پژوهش نشان می‌دهد مغز انسان توانایی تبدیل اطلاعات بصری گوناگون به مفاهیم انتزاعی اجتماعی را دارد. چنین قابلیتی به انسان کمک می‌کند محیط اجتماعی خود را سریع‌تر درک کند، اما در عین حال می‌تواند زمینه‌ساز برداشت‌های ساده‌شده یا کلیشه‌ای نیز باشد.
6
