مسمومیت با گاز و حوادث ناشی از نشت گاز، به‌ویژه با آغاز فصل سرما و افزایش استفاده از وسایل گرمایشی، می‌تواند به مرگ افراد منجر شود. با این حال، همه موارد فوت ناشی از گازگرفتگی علت یکسانی ندارند؛ گاهی اشتباه ساکنان یا نقص فنی تجهیزات عامل حادثه است و در برخی پرونده‌ها احتمال دخالت عمدی فرد دیگری مطرح می‌شود. بازپرس ویژه قتل دادسرای جنایی تهران در گفت‌وگو با ایسنا، پنج وضعیت متفاوت این حوادث و نحوه ارجاع و رسیدگی قضایی به آن‌ها را تشریح کرده است.
سال گذشته ۸۳۰ نفر بر اثر گازگرفتگی جان باختند
بر اساس آمار مطرح‌شده در گزارش ایسنا، در سال گذشته ۸۳۰ نفر بر اثر حوادث ناشی از گازگرفتگی جان خود را از دست داده‌اند. با افزایش استفاده از وسایل گازسوز در فصل سرما، رعایت نکات ایمنی در نصب و استفاده از بخاری، آبگرمکن، اجاق گاز و پکیج اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
حمید محمدی، بازپرس ویژه قتل دادسرای جنایی تهران، توضیح داده است که پرونده‌های فوت ناشی از گازگرفتگی با توجه به علت حادثه و احتمال دخالت عوامل انسانی، ممکن است در مراجع قضایی مختلفی بررسی شوند. تشخیص اولیه کارشناسان و بررسی بازپرس در تعیین مسیر رسیدگی نقش دارد.
پنج وضعیت متفاوت در پرونده‌های فوت ناشی از گازگرفتگی
۱. اشتباه ساکنان در استفاده از وسایل گازسوز
یکی از علت‌های رایج گازگرفتگی، بی‌احتیاطی در نصب یا استفاده از تجهیزات گازسوز است. برای مثال، نصب نادرست لوله بخاری یا اتصال غیراصولی شیلنگ اجاق گاز می‌تواند باعث نشت گاز، آتش‌سوزی و مسمومیت ساکنان شود.
به گفته محمدی، اگر کارشناسان آتش‌نشانی یا کارشناسان رسمی دادگستری علت حادثه را اشتباه شخصی تشخیص دهند و این حادثه به مرگ فردی منجر شده باشد، موضوع ابتدا به دادسرای جنایی گزارش می‌شود. در صورت تأیید نظر کارشناسی، پرونده با عنوان «قتل شبه‌عمدی» برای ادامه رسیدگی به دادسرای ناحیه محل وقوع حادثه ارسال خواهد شد.
بازپرس ویژه قتل برای توضیح این وضعیت به حادثه مرگ سه خواهر در شرق تهران در خرداد ۱۴۰۴ اشاره کرده است. در گزارش‌های منتشرشده، نقص فنی آبگرمکن و سرویس نشدن دوره‌ای آن از علت‌های اولیه حادثه عنوان شده بود. بر اساس این گزارش‌ها، شیلنگ گاز متصل به آبگرمکن در اثر حرارت به‌مرور آسیب دیده و نشت گاز مونوکسید کربن به مرگ برخی از ساکنان منجر شده بود.
۲. نقص در لوله‌کشی یا نصب تجهیزات توسط نصاب
دومین وضعیت زمانی رخ می‌دهد که ساکنان در بروز حادثه نقشی نداشته‌اند و ایراد در لوله‌کشی گاز یا نصب اولیه وسایلی مانند اجاق گاز، آبگرمکن و پکیج عامل نشت گاز بوده است. در چنین شرایطی، احتمال قصور نصاب یا نمایندگی نصب‌کننده نیز بررسی می‌شود.
به گفته محمدی، اگر کارشناسان وقوع نقص فنی را تأیید کنند و حادثه به فوت افراد منجر شده باشد، پرونده با تشخیص و تأیید مقام قضایی برای تعیین مسئولیت و بررسی جبران خسارت، تحت عنوان «قتل شبه‌عمدی» به دادسرای محل وقوع حادثه ارجاع می‌شود.
او به حادثه آذرماه ۱۳۹۵ در نازی‌آباد تهران اشاره کرد که در آن یک زن ۴۲ ساله و دختر ۱۶ ساله‌اش جان باختند. بررسی‌های اولیه نشان داده بود که اتصال غیراصولی لوله اجاق گاز آشپزخانه به لوله اصلی، باعث نشت گاز و مسمومیت ساکنان شده است. در این پرونده، اهمال فرد نصاب در نحوه اتصال لوله گاز مطرح شد.
۳. نامشخص بودن علت حادثه و احتمال تقصیر افراد مختلف
در برخی حوادث، تشخیص اینکه چه کسی در وقوع نشت گاز مقصر بوده، آسان نیست. ممکن است مشخص نباشد که ساکنان در استفاده از وسیله گازسوز اشتباه کرده‌اند یا نقص تجهیزات و عملکرد نصاب یا نمایندگی در وقوع حادثه نقش داشته است.
بازپرس ویژه قتل تهران توضیح داده است که اگر چنین حادثه‌ای به مرگ منجر شود و علت آن از نظر دخالت عوامل انسانی همچنان محل تردید باشد، پرونده با دستور بازپرس کشیک قتل و تحت عنوان «فوت مشکوک» به دادسرای جنایی تهران ارجاع می‌شود تا ابعاد حادثه بررسی شود.
۴. انفجار گاز و تخریب ساختمان‌ها
چهارمین وضعیت مربوط به حوادثی است که نشت گاز به انفجار منجر می‌شود و در پی آن ساختمان محل حادثه یا بناهای مجاور تخریب می‌شوند. در این موارد، به دلیل گستردگی خسارت و احتمال آسیب دیدن افراد متعدد، پرونده با حساسیت بیشتری بررسی می‌شود و طبق توضیحات محمدی، رسیدگی با عنوان «فوت مشکوک» در دادسرای جنایی تهران انجام می‌گیرد.
او برای نمونه به انفجار یک ساختمان مسکونی دوطبقه در اسفند ۱۳۹۵ در خیابان خلیج فارس تهران اشاره کرد. شدت انفجار به حدی بود که سه ساختمان به‌طور کامل تخریب شدند و پنج نفر جان باختند؛ تعدادی نیز مجروح شدند و کودکان در میان قربانیان حضور داشتند.
این نمونه نشان می‌دهد که پیامدهای نشت گاز ممکن است فقط به واحد مسکونی محل حادثه محدود نماند و ساختمان‌های اطراف و ساکنان آن‌ها را نیز در معرض خطر قرار دهد.
۵. ایجاد عمدی نقص در تجهیزات گازسوز با قصد قتل
پنجمین وضعیت زمانی است که فردی با قصد قبلی، برای آسیب رساندن یا کشتن شخص دیگری، عمداً در لوله‌کشی یا اتصالات وسایل گازسوز نقص ایجاد می‌کند. برای مثال، ممکن است لوله گاز را به‌صورت عمدی برش دهد تا گاز در محل سکونت فرد دیگری منتشر شود.
به گفته محمدی، اگر این اقدام عمدی به مرگ فردی منجر شود، پرونده با عنوان «قتل عمدی» در دادسرای جنایی تهران بررسی خواهد شد. در این مرحله، شناسایی عامل حادثه، بررسی انگیزه و احراز قصد مجرمانه اهمیت دارد. چنانچه تحقیقات قضایی سوءنیت و قصد قتل عمدی را اثبات کند، پرونده می‌تواند پس از صدور کیفرخواست و طی مراحل قانونی به صدور حکم قصاص نفس منتهی شود.
نمونه‌ای از کشف قتل عمد در پوشش گازگرفتگی
بازپرس ویژه قتل تهران برای تشریح این نوع پرونده به کشف اجساد یک زن ۲۴ ساله به نام سحر و دختر سه‌ساله‌اش یلدا در اول بهمن ۱۳۹۲ در خیابان زمزم تهران اشاره کرد.
در بررسی اولیه، به دلیل بوی شدید گاز و پارگی شیلنگ بخاری، احتمال مرگ بر اثر گازگرفتگی مطرح شد؛ اما بررسی دقیق صحنه و نتایج تحقیقات پزشکی قانونی مسیر پرونده را تغییر داد.
بر اساس توضیحات محمدی، بررسی قضایی نشان داد پارگی شیلنگ گاز عمدی بوده است. منظم بودن محل برش و شباهت آن به برش ایجادشده با وسیله‌ای مانند چاقو یا کاتر، احتمال دخالت عمدی را تقویت کرد و پرونده برای بررسی قتل به دادسرای جنایی تهران ارجاع شد.
نقش بررسی کارشناسی در تشخیص علت مرگ ناشی از گاز
تفاوت میان حادثه ناشی از بی‌احتیاطی، نقص فنی، فوت مشکوک و قتل عمدی، به بررسی دقیق محل حادثه و شواهد فنی و قضایی وابسته است. گزارش کارشناسان آتش‌نشانی و دادگستری، بررسی اتصالات و تجهیزات گازسوز، شواهد موجود در صحنه و نتایج پزشکی قانونی می‌توانند در روشن شدن علت مرگ مؤثر باشند.
بنابراین، صرف مشاهده نشت گاز یا پارگی شیلنگ برای تعیین علت قطعی مرگ کافی نیست و تشخیص نهایی مسیر قضایی پرونده به نتایج تحقیقات و نظر مقام قضایی وابسته است.
پیشگیری از گازگرفتگی با رعایت نکات ایمنی
با توجه به خطر مسمومیت و انفجار ناشی از نشت گاز، نصب اصولی تجهیزات و توجه به وضعیت فنی آن‌ها اهمیت زیادی دارد. استفاده از نصاب متخصص، بررسی دوره‌ای وسایل گازسوز و اطمینان از سلامت شیلنگ‌ها و اتصالات می‌تواند احتمال بروز حوادث را کاهش دهد.
همچنین با آغاز فصل سرما، بررسی مسیر خروج دود و عملکرد وسایل گرمایشی نباید نادیده گرفته شود. بی‌توجهی به نقص‌های کوچک در تجهیزات گازسوز ممکن است پیامدهای جبران‌ناپذیری برای ساکنان و حتی همسایگان به همراه داشته باشد.
