مهاجرت فارغ‌التحصیلان علوم پزشکی تهران به یکی از موضوعات مهم در حوزه حفظ نیروی انسانی متخصص تبدیل شده است. رئیس دفتر ارتباط با دانش‌آموختگان دانشگاه علوم پزشکی تهران اعلام کرده است که برآوردها از حضور بیش از ۱۰ هزار نفر از فارغ‌التحصیلان این دانشگاه در خارج از کشور طی سال‌های مختلف حکایت دارد؛ افرادی که بخش قابل‌توجهی از آن‌ها در رشته‌های پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی تحصیل کرده‌اند.
به گزارش ایسنا، سید منصور گتمیری با اشاره به روند مهاجرت دانش‌آموختگان گفت که آمریکا و کشورهای اروپای غربی از مقصدهای اصلی این افراد هستند. او همچنین تأکید کرد که رقم اعلام‌شده، برآورد اولیه است و دفتر ارتباط با دانش‌آموختگان آمار دقیق و رسمی مهاجرت را در اختیار ندارد. به گفته او، برای حفظ نیروهای متخصص و افزایش احتمال بازگشت دانش‌آموختگان، باید شرایط علمی، حرفه‌ای و رفاهی داخل کشور تقویت شود.
چند فارغ‌التحصیل دانشگاه علوم پزشکی تهران مهاجرت کرده‌اند؟
سید منصور گتمیری، رئیس دفتر ارتباط با دانش‌آموختگان دانشگاه علوم پزشکی تهران، از مهاجرت بیش از ۱۰ هزار نفر از فارغ‌التحصیلان این دانشگاه به خارج از کشور طی سال‌های مختلف خبر داده است. این آمار یک برآورد اولیه است و نباید آن را با آمار رسمی و قطعی مهاجرت کادر درمان کشور یکسان دانست.
بر اساس توضیحات گتمیری، پزشکی در میان رشته‌های مرتبط با مهاجرت دانش‌آموختگان این دانشگاه در صدر قرار دارد. پس از آن، رشته‌هایی مانند دندانپزشکی و داروسازی و همچنین سایر رشته‌های علوم پزشکی مطرح هستند.
او تأکید کرده است که آمار رسمی مهاجرت نیروهای تخصصی در اختیار نهادهای مرتبط، از جمله وزارت بهداشت، سازمان نظام پزشکی و سازمان نظام پرستاری قرار دارد. بنابراین، برای مشخص شدن تعداد دقیق مهاجران، باید اطلاعات این مراجع بررسی شود.
دانشگاه علوم پزشکی تهران چند فارغ‌التحصیل دارد؟
دانشگاه علوم پزشکی تهران طی حدود ۹۳ سال فعالیت رسمی دانشگاهی، دانش‌آموختگان زیادی را در رشته‌های مختلف تربیت کرده است. به گفته رئیس دفتر ارتباط با دانش‌آموختگان، تعداد فارغ‌التحصیلان این دانشگاه از ۱۵۰ هزار نفر فراتر رفته است؛ با این حال، به دلیل قدمت فعالیت دانشگاه و در دسترس نبودن اطلاعات برخی از دانش‌آموختگان قدیمی، همه افراد در سامانه‌های ارتباطی دفتر ثبت نشده‌اند.
در حال حاضر، بیش از ۶۰ تا ۶۵ هزار رکورد از دانش‌آموختگان در اختیار دفتر ارتباط با دانش‌آموختگان قرار دارد. این اطلاعات برای برقراری ارتباط با فارغ‌التحصیلان و پیگیری ارتباطات علمی و حرفه‌ای آن‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد.
ارتباط با دانش‌آموختگان از مسیرهای مختلفی دنبال می‌شود؛ از جمله دفاتر مستقر در دانشکده‌ها، دفاتر استانی، شعبه بین‌المللی دانشگاه در بوداپست مجارستان و کانون‌های فارغ‌التحصیلان که بر اساس سال فراغت از تحصیل فعالیت می‌کنند.
کدام رشته‌های علوم پزشکی بیشتر در معرض مهاجرت هستند؟
بر اساس اظهارات رئیس دفتر ارتباط با دانش‌آموختگان، پزشکان در صدر رشته‌های مرتبط با مهاجرت فارغ‌التحصیلان دانشگاه علوم پزشکی تهران قرار دارند. دندانپزشکان و داروسازان نیز از گروه‌هایی هستند که برای ادامه تحصیل یا فعالیت حرفه‌ای در خارج از کشور اقدام می‌کنند.
پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی
بخشی از دانش‌آموختگان این رشته‌ها پس از پایان تحصیلات دانشگاهی، برای ادامه آموزش تخصصی، فعالیت حرفه‌ای یا استفاده از فرصت‌های علمی به کشورهای دیگر می‌روند. مقصد نهایی آن‌ها به عواملی مانند شرایط پذیرش، امکان ادامه تحصیل، فرصت‌های شغلی و ضوابط فعالیت حرفه‌ای در کشور مقصد بستگی دارد.
در رشته‌هایی که برای فعالیت حرفه‌ای به مجوز، آزمون یا تأیید مدارک نیاز دارند، مهاجرت ممکن است فرایندی چندمرحله‌ای داشته باشد. بنابراین، تصمیم به مهاجرت لزوماً به معنای شروع فوری کار تخصصی در کشور مقصد نیست.
پرستاری و سایر رشته‌های علوم پزشکی
گتمیری با اشاره به روندهای سال‌های اخیر گفته است که رشته پرستاری نیز مورد توجه متقاضیان مهاجرت قرار گرفته است. به گفته او، در برخی کشورهای مقصد، مسیر پذیرش مدارک و فراهم شدن امکان فعالیت حرفه‌ای برای پرستاران ممکن است در مقایسه با برخی رشته‌های دیگر ساده‌تر باشد.
با این حال، شرایط مهاجرت پرستاران در کشورهای مختلف یکسان نیست و معمولاً به تأیید مدرک تحصیلی، سطح زبان، مقررات حرفه‌ای و دریافت مجوزهای لازم بستگی دارد. ازاین‌رو، نمی‌توان یک مسیر مشخص را برای همه کشورها و تمام دانش‌آموختگان در نظر گرفت.
مهاجرت فارغ‌التحصیلان پس از پایان تحصیل بیشتر است
به گفته رئیس دفتر ارتباط با دانش‌آموختگان دانشگاه علوم پزشکی تهران، مهاجرت در میان برخی از دانش‌آموختگان پس از پایان دوره‌های دانشگاهی بیشتر مشاهده می‌شود. این روند ممکن است پس از پایان کارشناسی، کارشناسی ارشد یا دکترای حرفه‌ای شکل بگیرد؛ زمانی که فرد می‌تواند برای ادامه تحصیل یا ورود به بازار کار خارج از کشور برنامه‌ریزی کند.
گتمیری توضیح داده است که مهاجرت در سنین پایین‌تر و پیش از ورود به دانشگاه، به دلایل مختلف ممکن است دشواری‌های بیشتری داشته باشد. در مقابل، فارغ‌التحصیلان پس از تکمیل بخشی از تحصیلات خود، مدارک و سوابق مشخص‌تری برای درخواست پذیرش دانشگاهی یا فرصت‌های حرفه‌ای در اختیار دارند.
البته مسیر مهاجرت به رشته، مقطع تحصیلی، سوابق علمی، شرایط مالی و مقررات کشور مقصد بستگی دارد. به همین دلیل، نمی‌توان گفت همه فارغ‌التحصیلان یک رشته با شرایط مشابهی برای مهاجرت روبه‌رو هستند.
چرا روند مهاجرت نیروهای متخصص همچنان ادامه دارد؟
گتمیری معتقد است انگیزه ماندن در کشور برای بخشی از دانش‌آموختگان کاهش یافته و برای تغییر این روند باید زمینه‌های لازم برای افزایش جذابیت زندگی و فعالیت حرفه‌ای در داخل کشور فراهم شود.
در تصمیم افراد برای ماندن یا مهاجرت، تنها میزان درآمد نقش ندارد. شرایط زندگی، امنیت شغلی، امکانات رفاهی، فرصت پیشرفت حرفه‌ای، امکان ادامه تحصیل و دسترسی به امکانات علمی و پژوهشی نیز می‌توانند تأثیرگذار باشند.
به گفته این مقام دانشگاهی، هر اندازه امکانات و شرایط رفاهی کشور مقصد برای فرد مناسب‌تر باشد، احتمال ماندن او در آن کشور افزایش پیدا می‌کند. در مقابل، تقویت فرصت‌های علمی و حرفه‌ای در داخل کشور می‌تواند زمینه بازگشت برخی دانش‌آموختگان را پس از پایان تحصیل یا دوره‌های تخصصی فراهم کند.
آیا کاهش سرعت مهاجرت به معنای افزایش تمایل به ماندن است؟
رئیس دفتر ارتباط با دانش‌آموختگان دانشگاه علوم پزشکی تهران گفته است که به نظر می‌رسد آهنگ مهاجرت در مقایسه با برخی سال‌های گذشته کاهش یافته باشد؛ اما این موضوع لزوماً به معنای افزایش جذابیت ماندن در کشور نیست.
یکی از توضیح‌های مطرح‌شده از سوی او، سخت‌گیری بیشتر برخی کشورهای مقصد در پذیرش نیروهای متخصص است. در چنین شرایطی، ممکن است بخشی از متقاضیان نتوانند به همان سادگی گذشته مهاجرت کنند یا روند مهاجرت آن‌ها طولانی‌تر شود.
بنابراین، کاهش احتمالی سرعت مهاجرت را نباید به‌تنهایی نشانه حل شدن عوامل مؤثر بر تصمیم به مهاجرت دانست. برای ارزیابی دقیق‌تر این روند، به آمار رسمی و بررسی تغییرات در طول زمان نیاز است.
نقش رتبه‌های برتر و سوابق پژوهشی در مهاجرت
گتمیری با اشاره به ویژگی‌های دانش‌آموختگانی که امکان بیشتری برای پذیرش در دانشگاه‌های معتبر خارجی دارند، گفته است دانشجویان دارای رتبه‌های برتر و سوابق علمی و پژوهشی قابل ارائه، معمولاً می‌توانند توانمندی‌های خود را بهتر به دانشگاه‌های مقصد معرفی کنند.
انتشار مقاله علمی، مشارکت در طرح‌های پژوهشی و برخورداری از سوابق تحصیلی مناسب می‌تواند در بررسی درخواست پذیرش دانشگاهی مؤثر باشد. دانشگاه‌ها و مراکز علمی بین‌المللی ممکن است علاوه بر سوابق تحصیلی، به زمینه پژوهشی متقاضی، توصیه‌نامه‌ها، مهارت زبان و تناسب سوابق او با برنامه مورد نظر نیز توجه کنند.
به گفته این مقام دانشگاهی، برخی دانش‌آموختگان توانمند پس از ورود به مراکز علمی معتبر خارج از کشور با فرصت‌های پژوهشی و حرفه‌ای تازه‌ای روبه‌رو می‌شوند. این فرصت‌ها می‌توانند بر تصمیم آن‌ها برای ادامه فعالیت در کشور مقصد اثر بگذارند.
هزینه تربیت نیروی متخصص و مسئله حفظ سرمایه انسانی
آموزش دانشجویان در رشته‌های علوم پزشکی به منابع مالی، امکانات آموزشی، نیروی علمی و زیرساخت‌های تخصصی نیاز دارد. به همین دلیل، مهاجرت بخشی از فارغ‌التحصیلان پس از پایان تحصیل، موضوع استفاده از سرمایه انسانی آموزش‌دیده را مطرح می‌کند.
گتمیری گفته است برخی دانش‌آموختگان هزینه‌های مربوط به تعهدات خود را به دولت پرداخت می‌کنند و سپس مهاجرت می‌کنند؛ برخی دیگر نیز پس از انجام تعهدات خدمت، کشور را ترک می‌کنند. از دیدگاه او، صرف هزینه برای آموزش نیروی متخصص، به‌تنهایی برای نگه داشتن این افراد در داخل کشور کافی نیست.
به همین دلیل، سیاست‌های حفظ نیروی انسانی تنها به تعهدات تحصیلی محدود نمی‌شود و شرایط شغلی، فرصت‌های پیشرفت، امکانات حرفه‌ای و کیفیت زندگی نیز اهمیت دارند. فراهم کردن امکان فعالیت علمی و تخصصی مناسب می‌تواند به افزایش انگیزه ماندن یا بازگشت دانش‌آموختگان کمک کند.
چگونه می‌توان ارتباط با پزشکان و متخصصان مهاجرت‌کرده را حفظ کرد؟
مهاجرت دانش‌آموختگان الزاماً به معنای قطع کامل ارتباط آن‌ها با دانشگاه و کشور نیست. رئیس دفتر ارتباط با دانش‌آموختگان دانشگاه علوم پزشکی تهران بر اهمیت حفظ ارتباط با افرادی تأکید کرده است که در مراکز علمی و حرفه‌ای خارج از کشور فعالیت می‌کنند.
از جمله راهکارهای قابل بررسی در این زمینه می‌توان به تقویت همکاری‌های پژوهشی مشترک، تسهیل رفت‌وآمد علمی، برگزاری برنامه‌های ارتباط با دانش‌آموختگان و ایجاد فرصت برای انتقال تجربه و دانش تخصصی اشاره کرد.
این ارتباط‌ها می‌توانند زمینه همکاری دانشگاهی، مشارکت در طرح‌های علمی و بهره‌گیری از تجربه متخصصان خارج از کشور را فراهم کنند؛ حتی اگر فرد در کوتاه‌مدت امکان بازگشت دائمی نداشته باشد.
جمع‌بندی؛ آمار مهاجرت فارغ‌التحصیلان علوم پزشکی تهران چقدر است؟
رئیس دفتر ارتباط با دانش‌آموختگان دانشگاه علوم پزشکی تهران از حضور بیش از ۱۰ هزار نفر از فارغ‌التحصیلان این دانشگاه در خارج از کشور طی سال‌های مختلف خبر داده است. طبق این برآورد، پزشکان در صدر رشته‌های مرتبط با مهاجرت قرار دارند و پس از آن دندانپزشکی، داروسازی و سایر رشته‌ها مطرح هستند. آمریکا و کشورهای اروپای غربی نیز از مقصدهای اصلی اعلام‌شده به شمار می‌روند.
با این حال، رقم بیش از ۱۰ هزار نفر آمار رسمی و قطعی نیست و برای تعیین تعداد دقیق مهاجران باید اطلاعات نهادهای مسئول بررسی شود. به گفته گتمیری، تقویت شرایط رفاهی، فرصت‌های شغلی و امکانات علمی و پژوهشی در داخل کشور، در کنار حفظ ارتباط با دانش‌آموختگان خارج از کشور، می‌تواند در مدیریت این روند و استفاده از ظرفیت نیروهای متخصص مؤثر باشد.
